ખારો

( Photo – Ketan Modi, Ahmedabad )

ખારો

એક પછી એક બાયું બેડાં લઈને આવી રહ્યું હત્યું. કોઈ બેડા ભરે, કોઈ કેન, કોઈ ઠંડાપીણાની મસમોટી બોટલમાં પાણી હ઼ારે.

એ વાલની ચકલીની તીરાડમાંથી નીકળતો ફૂવારો ખાડામાં જાય, તેમાંથી છાલ્યે છાલ્યે એક બાઈ બે ત્રણ કેન અને બે હાંડા એના હતા, એમાં પાણી ભરતી ’તી. બીજી બધી બાયું ખીખી-ખાખા કરતી, પોતાના વારાની વાટ જોતી ’તી પણ આ બાય નીચું જોયને પાણી ભરવા લાગી. આખા દિવસની મજૂરી ને રાતની રસોઈ હજી કરવાની બાકી હતી આ બે વચ્ચે આ પાણી ભરવાનો સમય જાણે એના યુધ્ધના સરંજામ તૈયાર કરવા માટે મળેલો વખત હતો. પાણીના વાસણ ભરાઈ રહે એ જ એનો પોરો ખાવાનો સમય હતો.

રોડની પેલી બાજુએથી પાણી ભરતી એની મા પાસે આવવા કરતો છોકરો ટ્રકમાં આવતો આવતો બચી ગ્યો.

પણ પેલી હાંડા ને કેન ભરતી બાઈ – તેની માએ – છોકરાને ધીમે રાગે ધમકાવ્યો…

હ઼ુ લુંટાઈ જાતું ’તુ તારા બાપનું?

મારો બાપ આ લઈને ભાગતો તો..

હેદને? (શા માટે?)

ભરવા…

હાઆઆઆ, પાણી ભરવા બોટલો શ્યેઠફેંકી દેતા ’તા ન્યાલી આણ્યો ને તારા બાપને ‘ભરવા’ જોયેં, મર્ય લે…?

આ સ્ત્રીઓ માછલા તારવવા જાય ન્યાં મોટા શેઠિયા ઠંડાપીણા પીવે એ બોટલ ફેકી દે. આવી બોટલું તે આંયા પાણી ભરવા લઈ આવે. એમાંય આ બીગ કોલાઆઆ, અરે! પેલી કોકાકોલા વાળાની મોટી બોટલમાં એક ઘડો પાણી હમાય એટલે ઈ તો આ લોકોને ઘણી કામ લાગે…

તેણે બોટલો ભરીને ઓલા છોકરાને આપ્યો. ઈ છોકરો તો લઈને હાલ્યો જ જાય છે, ત્યાં હામેથી કોઈ આદમી લથડતો લથડતો આવતો હતો. અને ઓલી બાઈ બોલી…

રોયો, આંયાય હખણીનો નઈ ર્યે.

બાજુમાં બેઠેલી થોડી પાકટ ઉંમર વાળી બાઈ બોલી.

સ્યાહ પાય દેવાય. આપણે મડી મજૂરીએથી આવીએ. પાણી ભરીએ, પછી રોટલા થાયને? સ્યાહ રખાયઝ આવીને પાઈ દેવાય, તીં હુઈ જાય.

બીજી ખીખી કરતીક બોલીઃ સ્યાહથી ઝટ ઊતરી જાય. પણ એલી, હવે રેક્ષા હાંકવા કેમ નથી જતો, તરો વર?

ઓલી ધીમેકથી બબડી,

એને સ્યાહ પણ ગણ કરે એમ નથી, કી ઝલમનો પાક્યો. ને બેન રેક્ષમાં ડીઝલ પુરાવાના રેવા દે ય તો હાંકેને?

ને પછી નીહાહો નાખીને બોલીઃ કરમ કુતરા સાટી ગ્યા હોય ન્યાં હ઼ુ થાય! પેલા ગામમાં ફેરા કરતો ત્યાં લગી સીધો હતો આ બંદર કાંઠેથી લઈને ફેરવવા લાગ્યો ને હવે ઢિંચવા લાગ્યો તે દિની પથારી ફરી ગઈ સ.

ત્યાં ઓલો બાજુમાં આવ્યો ને કાળા ધબ શરીર પર લાલ આંખો અંગારા જેવી હતી. બીજી બાયુંય આઘી ખસી ગ્યું.

જણને @#$*^ બેહી સ કે પાણી ભરવા. ક્યારુની ગુડાણી સ હાલ્ય આમ ઘેરભેગીની થા.

બાઈએ નીચે મોઢે એના કમખામાંથી દસની નોટ કાઢીને એના પતિના હાથમાં આપી અને એ લથડિયાં ખાતો ત્યાંથી નીકળી ગયો.

મારા ફોનની રીંગ વાગતી હતી એટલે રિસિવ કર્યો.

ફોનમાં અવાજ હતોઃ મેમાન આવવાના છે, માનપરથી. ત્રણેય કુટુંબ આવે સ, એટલે કંઈક ઠંડું લેતા આવ્યઝો ને ઝરા વધારે લાવ્યઝ્યો.

મેં થોડું હાલવાનું લંબાવ્યું અને શેરીના નાકે પાનની દુકાન. મેં વિચાર્યું ત્રણેય કુટુંબ આવે છ એટલે બાર-પંદર ઝણા તો હશ્યે. મેં દુકાને બીગકોલાની બોટલ માંગી. પેલો છોકરો ત્યાં જ હતો. હું વિચારમાં પડ્યો ત્યાં વેપારીએ તેને માવાના પાર્સલ અંબાવ્યા.

હું કોલાની બીગ બોટલ લઈને ઘર તરફ જતો હતો, તે છોકરાએ એક નજર મારી બોટલ પર નાખી ને પછી એ ગાડી હંકારતો હોય એમ અભિનય કરતો, બેય હાથમાં માવા લઈને ભાગ્યો.

Posted in આનંદની વાર્તા | Leave a comment

કલ્પવૃક્ષના પ્રદેશમાં

કલ્પવૃક્ષના પ્રદેશમાં

( photo by Dinesh khunt, surat )

હાથ ચોળાતો હતો… રાત લાંબી હતી… દારુની સુગંધથી ઓરડો ભમકતો હતો…

જરાક આગળ…. થોડું દૂર… એ ઝાડવું….

દેખાય છે ?

હા. એ જ ચમકતું જાણે સોનેરી રોશની કરી હોય એવું…, બાપે પણ લગન ને ટાણે ઘર શણગારવા ઉધાર લઈને પણ રોશની કરી જ હતી ને! તે ઝાડ પર સોનેરી પાંદડા અને રૂપેરી ફૂલો, મખમલી છાલ ને મૂલાયમ ડાળખી! 

‘ખાટલાની પંગતેથી જરા ઊંચી રે ની રાં… કજ્યાતની…’

‘પણ આખો દિ પાણી હાર્યું આજ… થાકી ગઈ સું’

સટ્ટ્ટાક દઈને એક થપાટનો અવાજ અને ઝીરોના બલ્બના અજવાળે રાણકીની છીપ જેવી આંખોમાંથી મોતીઓ ઉભરાતા ગયા અને પછી તો ધાર-ચોધાર. કલ્પવૃક્ષનું ઝાડ તેના ચોમાસામાં જાણે ભીંજાતું હતું.

મા ને બાપા બેય વાડીએ સવારના ચાલ્યા ગયા હોય. નાનકો ભણવા જતો. તે ભાત લઈને જાતી. રસ્તે મલકી પડતી. મહેકી પડતી – પેલા ઘઉંના ક્યારા જેવું! જાગતી આંખે જોવા માંડતી સપના કે આમ કોઈવાર એના ઈવડા ‘ઈ’ માટે એ ભાત લઈને જાશે. ખેતરના ઝાડની નીચે બેસીને રોટલાના બટકા મોઢામાં આપશે….

બધું લોહી વહી પડ્યું હોય એવું લાગ્યું અને તે જાણે મડદું થઈ જાય તો કે’વું સારું એમ એને અત્યારે થતું હતું અને હા…શ… કરીને ‘ઈ’ ઉતર્યો. બીડી શરું કરી અને ફૂંકવા લાગ્યો. રાણકી જાણે મડદું! ઊંઘી ગઈ હતી. પગ કળતા હતા. માથા પર હજી જાણે હેલ્યું ઉપાડી હોય એવો ભાર લાગતો હતો. 

તેને થયું કાલે ન ઊઠાય તો સારું. અને આ વિચાર સાથે જ તેની રાત શરૂં થતી. 

જ્યારે તે સવારે ફિશફેક્ટરીમાં માછલા તારવવા જાય ત્યારે ત્યાં કુલરનું ટાઢું પાણી પીતા પણ ક્યારેક વિચારે ચડી જવાતું હતું તેનાથી… કે માણસને પાણીની જરૂર જ ન પડે તો….? અને રાણકીનું મન તરંગોમાં ખોવાઈ જતું કે તો હમણાં રજા પડે અને ઘરે જવાનું ન થાત, ઘરે જઈને બેડા લઈને સીધું પાલિકાના લિકેજ નળના વાલ નીચે ડબલે ડબલે પાણી ભરવાનું ન થાત…, વીહ વીહ બેડા હારીને લોથ ન થાવું પડત…. અને રાતે… અને તે ગાળ દઈ બેસતી… ને સાલ્લો પરસેવો જ પીવાનું પાણી બની જાય તો!

એલી… અં…લ્યે કેટલુંક પાણી પીવું નભૈનીને… હાલ્યની હવે…

એની નણંદ ઠોંહોં મારતી ત્યારે તે ઠંડા પાણીનો ગ્લાસ પૂરો કરતી. 

શુકર વારે લેટ નય હોય. કોઈ આવત્યું નય….

સુપર વાઈઝરનો આ અવાજ સાંભળીને રાણકીને ચાગલાઈ કરવાનું મન થાતું કે ભૈ, રાખ્યની. લેટ ન હોય તો કંઈ નય. ઘેર રયને ધોમ તાપના બાવળું કાપવા ઈના કરતા તો બેક બોટું માય્સ્લા તારવ્યે ઈ હું ખોટું… આપણને…

અને થાતું પણ એવું જ. શુક્રવારે બંદરકાંઠે પાવરનો કાપ, રાણકીને માછલા તારવવાની રજા હોય એટલે ઘેર રે’વાનું. નરેશને તો જાવાનું જ હોય જેસીબી હાંકવા. સવારમાં એનું ટીફીન કરી દેવાનું રોજની જેમ અને પ્રયાગના ખારામાં  બાવળિયા કાપવા જવાનું. 

રાણકી અને એની નણંદ બન્ને ટીફીન લઈને નીકળી પડે. એની મોટીભાભી પણ સાથે હોય અને ખારાની બીજી પાંચ-સાત ઘરની સ્ત્રીઓ પણ. 

બધ્યું ખીલખીલાટ કરતી નીકળતી સવારના પોરમાં ટીફીન, પાણીના બાટલા, દોરી, કુહાડા, દાંતરડા લઈને. કેટલીક નાના છોકરાઓને સાથે લઈને જાતી હોય. કોઈ વૃદ્ધો જે ઘરે હોય તેને સોંપીને જાય. 

બાવળ કાપતા જીવાતું અંદર ન ઉતરે એ માટે આદમીઓના ખમીશ પેરે ને પછી ધારદાર કૂવાડો થાય ઝીંકમઝીક… 

કૂવાડાના ઘાયે-ઘાયે અંદર એક શેરડો ફૂટતો હોય એવું રાણકીને લાગતું. ઘણીવાર એ તલ્લીન થઈ જતી ને એની જેઠાણી કે’ તી કે બસ લ્યે લી. કપાઈ ગ્યો તારો બા… અને તે ઝબકી પડતી. બે જણ્યું થઈને ખુલ્લી જગ્યામાં બાવળને ખેંચીને લઈ જાય. બે બાયુ એ બાવળના અંગોપાંગ છેદીને તેને ભારીમાં તબદીલ કરી ન નાખે ત્યાં સુધી તેને ચૂંથતી. રાણકીને થતું આ જ જીવન છે ને! ચૂંથાવું, છેદાવું અને છેલ્લે ભૂંસાવું. 

ઘણીવાર તે બધી બાયું ને પૂછી બેઠતી કે અંઈ આ બાવળિયા વાવી કોણ ગ્યું? 

અને તેને જવાબમાં કાં ગાળ મળતી કાં મશ્કરી કાં મૌન. ઘણીવાર બધી બાયું રાણકીની વાત પર મુંગી થઈ જાતી. હાંફતી છાતીએ ગળામાંથી ઉતરતા પાણીના ઘૂંટડા સિવાય કોઈ અવાજ બાકી ન રહેતો. એની જેઠાણી કહેતી… હું તો અંઈ જ નાનેલી મોટી થઈ તેએએએદુની ઝોવ્સ. ફૂઈ હાર્યે હૂંય કાપવા આવતી તે દુની આવું સ. અને રાણકી બોલી ઉઠતી… તમીં બાયું જ બાવળિયા લેવા આવો? આદમ્યું ક્યારેય નથી આવતા? અને જેઠાણી છણકી પડતી. મારા દે’રને કે’ની જેસીબી ફેરવી દ્યે તો આઘડી બધું પૂરું.  

રાણકી ધીમેકથી કે’તી ઘરનું હોય તો અબઘડી ફેરવી દે. માલીકને ભાડુંય આપવું પડેને! આપણે તો નોકર –

રાણકીને થતું અહીં બધું જીવન આ ઝાડની આસપાસ છે. સાંજે બાયું ઘરે આવે ત્યારે તેની સાસુએ ઉકળતું તેલ લીમડો નાખીને તૈયાર રાખ્યું હોય. રૂના પૂમડાં લઈને તળીયામાં પડેલા સૂયા જેવા કાટાંના ઘા પર તે ઉકળતા તેલના સાબકા દેવાય. ઝાડીઓમાં ઊઝરડાયેલા હાથ પર માલીશ થાય ને તરત ફળફળતા ચૂલા પર રોટલા ટીપવા બેસી જવાનું એ જ બાવળની ડાળખીઓ નાખીને રસોઈ થતી. 

એ રાતે બાપાના હાલરડા યાદ આવતા. માસ્તરોની સૂફીયાણી વાતો યાદ આવતી. તેના માસ્તર કલ્પવૃક્ષની વારતા કે’તા. ખાટલાના હેલ્લારે અને શ્વાસ શ્વાસના ટકરાવે પણ એ વારતા આબાદ યાદ આવતી! રાજકુંવરી ફરવા નીકળે છે. એ વૃક્ષ નીચે બેસે છે અને સપનામાં ખોવાઈ જાય છે. રાજકુંવરી વિચારે ચડતી ચડતી પોતાની બેનપણીને કે છે કે મારે તો એક મોટા ઉપવનમાં રાજમહેલ હોય, કમળનું સરોવર હોય, સુવર્ણ મંડપથી હિંડોળા ખાટ સજાવેલો હોય…. એ મહેલનો રાજકુંમાર પાંચહાથ પૂરો ને ઘોડલા ખૂંદતો કહું ત્યાં હાજર ને પડ્યો બોલ ઝીલતો હોય. મારા ગળામાં એક નવલખો હાર ઝળાહળા થતો હોય…. આવું ઠેકાણું જોયે… બન્ને સખીઓ હસતી હસતી એ ઝાડની નીચેથી પસાર થાય છે અને વનમાં આગળ ચાલે છે…

પ્રાગનો ખારો ફોરેસ્ટમાં જાય છે. બાવળિયા કાપવા જાત્યું નઈ, હવે. સીમમાં જાજો. કાં ખાલી પ્લોટું હોય સોસાયટ્યુંમાં ન્યાં. આજે જ તમને બાવળિયા કાપતી જોયું હશે એટલે મારા મિત્ર છે ફોરેસ્ટ વાળા એને કીધું. ઈ તો માને ય ઓળખે એટલે તમીને કાંઈ કીધું નઈ હોય. 

રાણકીના વરે ધીમેકથી વાત કરીને રાણકી ઝીરોના બલ્બ સામે તાકીને આંખો બંધ કરી ગઈ. 

રાજકુંવરી આગળ જાય વનમાં ત્યાં તો મોટું ઉપવન… ઉપવનની અંદર મહેલ, સોનાના પારણા. પારણે ઝૂલે રાજકુંવરી ને ઘોડો ખૂંદાવતો આવે રાજકુંમાર બન્ને એક થાય ને રાજાને વાત મળે. રાજા માનતો નથી ને કલ્પવૃક્ષ કપાવી નાખે અને જુએ ત્યાં તો મહેલ કડડડડભૂસ… તોય રાજકુંમાર ને રાજકુંવરી ભાગે એક ઘોડા પર જંગલમાં ને બેય ત્યાં નવું રાજ બનાવે અને ખાધું પીધું ને રાજ કરે…

રાણકી ઊંઘમાં ને ઊંઘમાં બબડી ઉઠતી ખાવાપીવાના રે’તા નથી ને રાજ ક્યાંથી કરે. એના વરનો ગોદો લાગે અને રાણકી આંખું ચોળતી કોગળો કરતી ક ટીફીન બનાવવા વળગી જાય. બાવળિયાના તાપે થતાં ઘૂમાડામાં કલ્પવૃક્ષ ગોટેગોટા થઈને ઉડી જાય! 

રોજ રાતના સપનાઓના વેણમાં ભીંસાતી કૂટાતી રાણકી એક દી રીસાણી. એના વરને એક દી તો અધરાતમધરાતે ઉઠાડ્યો અને કે’વા લાગી કે હાલ ભાગી જાયેં ઓખા અને ન્યાલી કલીકટે. ખાશું પીશું ને  રાજ કરશું. રાણકીને એમ કે એટએટલા રાતના રોણા એની હાટું કરે છ તીં એના સુખ હાટું માની જાહે. પણ આ તો આડું ફાટ્યું. રાજકુમારીને જેલની સજા. એ સજા પાછી રાજકુમારે જ આપી. રાતે તો એનો વર કાંઈ બોલ્યો નઈ ને સવારે એની માને કઈને રાણકીનું ફિશીંગ ફેક્ટરીમાં જવાનું બંધ. એના વરની મા તો બે દોરા કરાવીને આવી અને એક રાણકીને બાંધ્યો પગે અને એક ઘરના ઉંબરે બાંધ્યો. રાણકી મનમાં રણુંઝણું થાય. 

એ જ ઘડી ને આજનો દિ. રાણકીએ નક્કી કરી લીધું હોય એમ ઝટઝટ કામ ઘરનું પતાવ્યું. ડબલું હાથમાં લીધું એટલે એના વરની મા પણ કંઈ બોલી હકે એમ હતી નઈ. રાણકી થોડે દૂર ગઈ. ડબલું ઘા કર્યું ને પોગી એના વરના કામની જગ્યાએ. એનો વર જેસીબી હાંકતો જાય અને રાણકી ગાંગરતી જાય..

ઢહડા કર્યા કરીશ તોય નોકર જ રે’વાનો. હાલ મારી હારે. તને સાય્બ બનાવી દઉં. કંઈક નવું કરશું. તું તો તરી જાશે. મારે બીજો મઈનો બેઠશે. આપણું જણ્યુંય સચવાઈ જાશે અને વધું કમાશું તો કટુંબને બાવળિયામાંથી કાઢશું જ. એકવાર તો હું ક’વ એમ કર.  

નફટ્ટ, આઘી રે’ નઈ તો પીલી નાખીશ જેસીબીહેઠ તો હાડકાંય તારા બાપને નઈ જડે. 

તો હવે તારા ને મારા સંબંધ એમને એમ પણ હું હવે જાઉં છું. બાવળિયાને ઠુંઠીયે તો નઈ જ દેવાવ જા. 

અને એ દોડી. એના વરના સાથી કર્મીઓએ કીધું ય ખરું પણ એ તો ગુમાનમાં. 

રાણકી તો પોગી રોડે. નવાબંદરની રીક્ષામાં બેઠી. રીક્ષા દેલવાડે પહોંચી હશે અને રાજકુમાર આવ્યો. ઘોડા ખૂંદતો નહીં ગાડી ભગાડતો.

હાલેય હેઠી ઉતર્ય. ભાગવું છ કલીકટ. નારિયેળ્યું વાવવા. બાવળિયા નથી નાખવા બસ…

Posted in આનંદની વાર્તા | Leave a comment

‘ પ્રસાદિયા ભગવાન ’

‘ પ્રસાદિયા ભગવાન ’

‘‘ ઈહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા, ચાન્તે સત્ય પૂરં યયો… .’’

આ શબ્દ ઘણાં બધાં લોકોના ઘોંધાટ વચ્ચે પણ સંભળાઈ ગયો. તેના કંઠેથી પણ સત્યનારાયણની કથામાં આવું અનેક જગ્યાએ બોલ્યો છે. તેના મનની વેદી પર પ્રથમ વિચારની આહૂતિ અપાઈ જતાં જ રમેશને તેના પિતા યાદ આવ્યા. માનશંકરનો એ ઘેઘૂર અવાજ દૂર દૂરથી તેના કાનમાં પડઘાયો…

‘‘ આમ તે આ લોકમાં સર્વસુખ ભોગવી અને અંતે સત્યપુરમાં ગયો….”

… એ પટેલ એલ. ડી. હાઈસ્કૂલનું ગ્રાઉંડ અને એ જાહેર બગીચો જ્યાં તેણે માત્ર એક ટાઈમ ચા-પારલેજીમાં એક ટાણું વિતાવ્યું’તું . શેના માટે? સરકારી નોકરી માટે અને તે… ન લેવાયો. મેરિટમાં પણ હતો. માત્ર દોઢ ટકા અને ખેલ બીજાના હાથમાં. તેના હોઠ થોડું મલકી ગયા પણ તેના વિચારો તો ચાલતા હતા.

રમેશના દીકરા ચૈતન્યના લગ્ન પછી આજે પે’લી સત્યનારાયણની કથા છે. લોકોનો કોલાહલ છે. વિશાળ બંગલામાં બધી સ્ત્રીઓ બેઠી છે અને બહાર ફળિયામાં ખુરશીઓ પર પુરૂષો બેસીને ગપાટા મારે છે. ચૈતન્યની ઓફિસના બધા ઓફિસરો આવ્યા છે, તેની નીચેના કર્મચારીઓ હોંશે-હોંશે કામ કરે છે. આજે તો ધારગઢથી પણ ઘણા તેના ગામના, કુટુંબના આવ્યા છે. તે વિશાળ ફળિયામાં હિંડોળા ખાટે બેઠો છે. આસપાસ બે તકીયા છે અને બાજુમાં સોપારીની પેટી છે. તેને કટુંબના નાના બધા પગેલાગવા આવે છે, ઓળખાણ કરાવે છે. ઘડીભર રમેશે આસપાસ જોયું તો જાણે તે રાજા હોય તેવો ભાસ થયો. તેણે આ વિચારને પોષવા માટે તકિયા પર બે હાથ પસારી દીધા! સફેદ ધોતીયું અને ઝબ્બો પહેર્યાં હતાં, તેના પર ચૈતન્યએ આજે ચંદનનું અત્તર છાંટી આપ્યું હતું, તે વારંવાર તેણે સુંઘ્યું.

રમેશમાં રહેલો વિતેલો વખત વિચારોના વંટોળે ચડવા લાગ્યો. માનશંકર બાપાએ ગોરપદામાં પણ પાઈ-પાઈ દક્ષિણામાંથી બચાવીને ભેગી કરી હતી તેની માટે. તેની માએ પોતાના સાડલામાં થાપનના થીંગડા માર્યાં હતાં. અને તેમ છતાં તે સરકારી નોકરી ન લઈ શક્યો એટલે બે વરસ ફરી રાહ જોઈ અને પછી માનશંકર બાપાએ લાચારીથી રમેશને કહ્યું હતું ‘‘ દીકરા હવે, શરીર અને ગળું કહ્યું નથી કરતું, તું હવે નોકરી માટે ભટકવું રહેવા દે અને ગોરપદું સંભાળી લે. અમથાય બ્રાહ્મણના છોકરાવ તેવી ગુલામી પસંદ નથી કરતા. ’’

ત્યારે ય બાપા પાસે એક જ દલીલ કરી હતી, ‘‘તમારા આ પરસાદિયા ભગવાને ય શું આપ્યું, માત્ર દોઢ ટકો આમથી તેમ ન કરી શક્યો. શું તેની કથા લખાવા માટે આપણે એક ગરીબ બ્રાહ્મણ જ રહેવાનું? ’’

‘‘ નોકરીમાં આખરે તો તું સરકારની જ જીહજુરી કરવાનો છે ને? તે આ સરકારનો સરકાર પ્રસાદિયા ભગવાનની જીહજુરી કરતો રહીશ તો ક્યારેય ભૂખ્યે તો નય જ સુવાડે. ’’ ત્યારે માનશંકર બાપા કડક શબ્દોમાં બોલેલા.

મને-કમને બે વાર બાપા સાથે રમેશ કર્મકાંડ કરવા ગયો અને પછી તો તેને યજ્ઞનો ધૂમાડો એક ‘દિ પણ ન મળ્યો હોય તો મૂંજારો થવા લાગતો.

માનશંકરબાપા માટે પણ એમ કહેવાતું કે જેને ગોરપદું શીખવું છે, તે એકવાર તેનું એઠું પાણી પી ’ગ્યો એને જીભે સરસ્વતી વાસ કરવા લાગે! ખરેખર, યજમાનો કહેવા લાગેલા કે ગોરદાદા તમે ય રમેશને બીજા માનશંકર બનાવી દીધા.

પણ, રમેશને ખટકો રહ્યો પેલા દોઠ ટકાનો. રોજ ભગવાનને એ જ ઠપકો આપતો રહ્યો એટલે સુધી કે જ્યારે ચૈતન્યને શાળાએ બેસાડ્યો ત્યારે રીતસર તેને પૂજામાં ફૂલ ચઢાવવા બંધ કરી દીધા હતા. જ્યાં સુધી ચૈતન્ય નોકરી પર ન લાગે ત્યાં સુધી તે ઘરની પૂજામાં ભગવાનને ફૂલ નહીં ચઢાવે! તેમણે પણ ભગવાને ખરેખર હંફાવ્યો. ચૈતન્યને નવા જમાના પ્રમાણે ભણાવ્યો. બનાવવો ’તો ડોક્ટર પણ ભગવાને ત્યાં થોડું આડું પાડ્યું, પણ બારમા પછી ચૈતન્યને પસંદ તેવી કોમ્પ્યુટરની લાઈનમાં ભણવા માટે ઓછી ફીમાં એડમીશન મળી ગયું હતું.

એક દિવસ જ્યારે ચૈતન્યએ સારા ભણતર માટે ઘરનું કોમ્પ્યુટર હોવું જરૂરી છે એમ કરીને માંગ્યું ત્યારે તેને આંખે અંધારા આવી ગયા હતા. વીસ હજાર લાવવા ક્યાંથી તરત? તે રાતે વિચારે ચડી ગયેલો. એવામાં એને યાદ આવ્યું કે સરપંચને ઘરે અઠવાડિયામાં યજ્ઞ છે અને તેને ત્યાં રમેશે જ બધી તૈયારી કરાવવાની છે. પણ પાંચ હજારનો આ યજ્ઞ મળી જશે પછી પંદર હજારનું શું થશે? એમ તે રાતે વિચાર કરતો સૂઈ ગયો…

સૂતા..સૂતા સપનું જોયું કે એક મગરે હાથીનો પગ પકડી રાખ્યો હતો. હાથીએ ભગવાનની સ્તુતિ કરી. ત્યારે ગરુડગામી વેગે ત્યાં પહોંચ્યા અને વિષ્ણુજીએ કોમ્પ્યુટર હાથીને આપ્યું…..

સવારે ઉઠીને તરત ભગવાનના ગોખલા પાસે જઈને કહેલું કે તું મારી મજાક કરે તે ચાલશે પણ મારા દીકરાની કરી છેને તો હું માનીશ કે આટલી પેઢીઓથી તને ચંદન કરતા આવ્યા છે તે ખરેખર પથરો છે. આટલું બોલતામાં તો તેને આંખે પાણી આવી ગયા હતા!

પણ નવેક વાગ્યા હશે ત્યાં તો ગોરાણી બોલ્યાઃ જુઓ તો, કોઈ યજમાન આવ્યું લાગે છે. તે બહાર નિકળ્યો અને જોયું તો વણાકબારાના કેટલાક યજમાને તેને કહ્યું ‘‘ ડાડા, ટમારે પરતિષ્ટા કરવાની સે અમારા ઘરની બાજુમાં હડુમાનડાડાની. ટમી આવ્યોહ ખરા કે –‘ દાદો થોડો ના પાડવાનો હતો અને પેલા લોકોએ કહ્યું, ‘‘ ડાડા, અમી ટમીને પંડર હજાર આપતા જાહ્યું, ટમારે જ બધી કરવાનું સે. અમીને કાંઈ ખબર પડેની. આ લો પંદર હજાર રૂપીયો લાવ્યો સ. ’’

હિંડોળા ખાટે તકીયા પર બેઠેલા રમેશદાદાને આજે પણ આંખમાં પાણી આવી ગયા. કોઈ એ પ્રસાદ માટે તેને ઢંઢોળ્યા ત્યારે પડીયાને જ તે પ્રસાદિયા ભગવાનમાની નમી પડ્યા અને પ્રસાદ નહીં પણ ભગવાન તેને ખવડાવતા હોય તેમ તે પ્રસાદ આરોગવા લાગ્યા.


  • આનંદ ઠાકર
  • ‘ પેનડ્રાઈવ ‘ વાર્તાસંગ્રહ માંથી.

pendrivestorybook #anandthakarbook #anandthakarstory

Posted in આનંદની વાર્તા | Leave a comment

જરકસી જિંદગી

( નોંધ – આ વાર્તાના પાત્ર કે પરિસ્થિતિ કાલ્પનિક છે જો સંજોગોવશાત જોડાઈ તો તે એક આકસ્મિક સંયોગ છે. )

જરકસી જિંદગી

રસ્તા પર ગાંડો પોતાના કોથળામાં નીચે પડેલી નકામી વસ્તુ નાખતો હતો. ગામના રસ્તા પર આજે ફટાકડા ફૂટતા હતા. કોઈના લગ્ન ન હતા, કોઈ શોભાયાત્રા કે પોથી યાત્રા ન હતી, પણ આજે ચૂંટણીનું ‘રિઝલ્ટ’ આવી ગયું હતું.

કોણ આવે? નક્કી જ હતું… જેકી. જેકી? હા, જયકિશન. આમ તો તે જૂનાગઢના કોઈ ગામડાનો, પણ મારો બેટ્ટો, આ શહેરમાં આવીને એવો રાજકારણે બની ગયો કે વર્ષોથી પોતાની તાલ ઘસતા રાજકારણીઓ જોતા રહી ગયા.

ખૂલ્લી જીપમાં ઊભો રહી હાથ ઊંચા કરતાં તે લોકોનો આભાર માની રહ્યો હતો. ફૂલહાર પહેરાવતા હતા. આજે છેક કાન સુધી થપ્પો થયેલા ફૂલહારનું તેને વજન લાગતું ન હતું. ત્રણ ચારે તો ગાંધીછાપ નોટને સોયથી વીંધીને તેનો હાર બનાવીને પહેરાવેલો. ગામમાં ફરેલું આ ‘ફૂલેકું’ પછી કાર્યાલયે ઊતરેલું, ત્યારે ‘ધારાસભ્ય શ્રી જેકીભાઈ’નું સ્વાગત ડી.કે.ભાઈએ કરેલું. સૌ જાણતા હતા જેકી પાછળ ‘ભાઈ’નો હાથ હતો. ભાઈ? હા. ડી.કે ભાઈ, ‘ભાઈ’થી જ પ્રચલિત હતો, નામથી અને કામથી. એણે જયકિશન નામના હિરાને ‘જેકી’ બનાવીને બજારમાં મૂક્યો ત્યારથી જ જેકીના ભાવ બોલાવા માંડેલા.

ગામમાં ક્યાંયથી, કોઈનો પણ ફોન આવ્યો હોય એટલે જેકી હાજર. માંદો હોય તેને તરત દવાખાને લઈ જાય, ધિંગાણું હોય ત્યાં સુલેહ કરાવે, વાંધા-વચકા ટાળે, સરકારી હોસ્પિટલમાં દરરોજ સવાર-સાંજ જેકી હોય, ત્યાં બધાને ફળ આપે, કોઈ મદદ માગવા આવે તો જોઈએ તેટલા રૂપિયા આપે. આમ, જેકીભાઈ… જેકીભાઈ… થવા લાગ્યું. એટલે જેકીએ નગરપાલિકામાં ઝંપલાવ્યું. પૈસાની ક્યાં કમી હતી! કહે છે કે ડિ.કે.ભાઈ ધંધાને તો આવક બતાવવા રાખે છે, નહીં તો દારૂની હેરાફેરી જ બસ છે.

આજે જેકીને કાર્યાલયમાં રાત પડી જવા છતાં હજી ફોન બંધ થતો ન હતો. શુભેચ્છાઓ, બીજું શું! ઓળખાણ ન હતી તે આજે ઓળખીતા થવા આવતા હતા. ડી.કે.ભાઈએ કહ્યું, ‘‘જેકી, ફ્રેશ થઈને આપણા ફાર્મહાઉસે આવી જજે. આઠ-દસ આપણા સિલેક્ટેડ લોકો સાથે પાર્ટી છે.’’

ભાઈ ‘પાર્ટી’ શબ્દ આંખ મિચકારીને બોલ્યા અને જેકી જાણે જાગી ગયો, અંદરથી કોઈક મુંઝાઈ ઊઠ્યું હોય તેમ જેકી બોલ્યો, ‘‘ભાઈ… પણ…. એ નહીં.’’

ભાઈએ જેકીના સ્પેશિયલ બોડીગાર્ડ તરીકે રાખેલા રમેશે પોતાની ગનને પૉકેટમાં રાખી દરવાજો ખોલ્યો. રમેશને ફોન આપી ને નાહવા ચાલ્યો ગયો.

માથા પર પાણી પડતાં જ જેકીને જયકિશન સાંભરી આવ્યો. તે બબડ્યોઃ જય કિશન વ્રજલાલ મહેતા…. અને તેનાથી હસી પડાયું. તે ફરી બબડ્યો. હા, જયકિશન વ્રજલાલ મહેતાને ધારાસભ્ય શ્રી જેકી ભાઈ થતા પૂરા બાર વર્ષ વીતી ગયા. પણ વ્રજલાલ મહેતા? તેમણે ક્યારેય તેને જેકીના રૂપમાં જોયો નથી.

જયકિશન જેકી બની ગયો એ ખબર જેકીના મોટાભાઈ – ભાભીએ પિતાજીને આપેલી. કારણ કે જેકીના મોટા ભાઈ-ભાભી જાણતા હતા કે પિતાજી રાજકારણ નહીં સહન કરી શકે. ભાઈ-ભાભીનો પાસો સીધો પડ્યો ને ક્રોધમાં જ વ્રજલાલ મહેતાએ પોતાના દીકરાને ઘરનો ઉંમરો પણ ચડવા ન દીધો અને મિલકત માંથી રદબાતલ થઈ ગયો. ભાઈ-ભાભીને એ જ તો કરવું હતું.

પણ, ઈશ્વર એક હાથે લે છે તો હજાર હાથે આપે છે. ડી.કે. ભાઈ તેના ભાઈ બની ગયા. સપનામાં પણ ન દેખેલી ગાડી, બંગલો, દોઢસો વીઘા જમીન એના નામે, બે ફાર્મહાઉસ અલગ-અલગ શહેરમાં. છવ્વીસ વર્ષથી શરૂ કરી સફર આડત્રીસ વર્ષે પરિણામ આપી ગઈ. બાર-બાર વર્ષની સુવિધાયુક્ત તપશ્ચર્યા!

તેણે કપડાં પહેરતાં પહેરતાં જૂની બેગ ખોલી. મા-બાપના ફોટાને પગે લાગ્યો. બેગમાં રહેલી ફાઈલને જરા ખોલી. કંચનના એ અક્ષરો ઝળકતા હતા. તેણે જ લીધેલી લાલ કલરની ઝરીવાળી બોલપેનથી…

તેને જાણે સ્લાઈડ શૉની જેમ બધું નજર સામે જવા લાગ્યું. વ્રજલાલ મહેતા અને ભવાનીલાલ શાસ્ત્રી બંને શિક્ષક અને પાછા એક નાતીલા. વારંવાર મળવાનું થાય. કંચન, ભવાની લાલ શાસ્ત્રીની છોકરી. પહેલા ધોરણથી ગ્રેજ્યુએશન સુધી અભ્યાસમાં ક્યાંક ને ક્યાંક સાથે રહ્યાં. જયકિશને એમ.એ. શરૂ કરેલું અને કંચન તેના માસીને ત્યાં ફરવા ગયેલી અને ત્યાં તેની માસીની દીકરી સાથે નવી-સવી બનેલી ફોન કંપનીના કૉલસેન્ટરમાં રહી ગયેલી. એટલે એની મા તો વેંત એક ઊંચી થઈ તેને ઘરે કહેવા આવેલી, ‘‘વિજયાબેન, મારી કંચુને તો નોકરી મળી ગઈ હોં. હાડાચ્ચાર હજ્જાર પગાર છે!’’ તેની મા જાણે પરાસ્ત થઈ ગઈ હોય તેમ નીમાણે મોંએ બોલેલી, ‘‘એમ…’’ વધુ કશું પૂછ્યું ન હતું, છતાં કંચનની મા તો બબડ્યે જ જતી હતી, ‘‘એને તો એ.સી. ઑફિસમાં બેહવાનું, ફોન ઉપાડવાના. બે’દિ હું ત્યાં રઈ તી. હવે તો ફાવી ગયું છે.’’

ધીરે ધીરે કંચન પણ બદલાતી ગઈ. જીન્સ, ટોપમાં જ ફરતી તે હવે ધીરે ધીરે કેપ્રી પહેરતી થઈ ગયેલી. જયકિશન એમ.એ. પછી શહેરમાં ગયો. બે-ત્રણ હજારમાં આખો દિવસ શાળાઓમાં બાળકો સાથે કાઢતો.

એકવાર શાળાના કાર્યક્રમમાં ડી.કે.ભાઈ આવેલા અને જયકિશન ઉદઘોષક હતો. તેનો અવાજ અને અંદાજ જોઈને તેને એકવાર તેના કાર્યાલયે આવવાનું કહ્યું હતું. તે ગયેલો ય ખરો. પણ ડી.કે. ભાઈની ઓફર સાંભળતાં તે વિમાસણમાં પડેલો. એકબાજુ તેનું કુટુંબ અને સિદ્ધાંતો હતા, તો બીજી બાજુ યુવાન હૈયાની ઈચ્છા, કંચનને પામવાની. કારણ કે, શહેરની કંપની કલ્ચરની હવા ખાઈને કંચનની ફરમાઈસિસ્ અને ચોઈસીસ્ ખૂબ ઊંચા જવા લાગેલા. તેને હવે મૅનજર કે આઈ.ટી. એન્જિનિયર જોઈતો હતો. એવું કંઈક હતું કે તેના કુટુંબથી સાવ અલગ પડતી કંચનને પામવા તે મથતો હતો. તેને યાદ છે કે કંચન જ્યારે પાસે હતી તે દિવસે જાણે કશું અઘૂરું ન હતું. હૈયાની હલચલ એક અજબ ઊર્જા પૂરી પાડતી હતી. એ બધા વિચારોને અંતે તેણે ડી.કે. ભાઈના છેલ્લા શબ્દોનો રાહ પકડ્યો.

‘‘તું શું કરે છે?’’

‘‘બસ, અહીં આ શિક્ષકની નોકરી અને કોમ્પિટેટિવ એક્ઝામની તૈયારી.’’

‘‘દેખ તું કહાં સે કહાં હોતા.’’ તેને થોડીકવાર વિચારમાં પડીને ડી.કે.ભાઈએ કહ્યું હતું, ‘‘પોતે સરકાર ચલાવીશ, તો પછી સરકારી નોકરી માટે શું રડે છે?’’

….અને તેણે પકડી લીધી રાજકારણની રાહ… આ બધા વચ્ચે તે કંચનને પણ મળેલો. એણે પણ હવે સંભળાવવા માંડેલું કે એને તો સરકારી નોકરિયાત કે પછી આઈ.ટી. એન્જિનિયર જોઈએ છે. સાથે સાથે જેકીના રાજકારણમાં પડવાના નિર્ણયની વાતને એવી રીતે ઉડાવી દેતી હતી જાણે આ વાતથી તેને કશો ફરક પડતો ન હોય! …. આમ તે સંબંધો પર વિરામ મૂકવા લાગી હતી. તેણે તો ત્યાં સુધી કહી દીધેલું કે પોતે હવે પ્રમોશન પામતી, પંદર હજારે પહોંચી છે, જ્યારે તે તો કોઈ સ્ટેટસ મેળવી શક્યો નથી!

આજે જેકીને થતુ હતું કે તે માત્ર રાજકારણી નહોતો બન્યો. પણ કંઈક એવું હતું કે તેણે બધું મેળવીને ઘણું ગુમાવી દેવું પડેલું. હવે તેના મોબાઈલમાં ન તો કંચનના મેસેજ મલકતા, ન તો તેની યાદ ઝંકાર કરતી. તેના મગજે જ્યાંથી વાત છોડી દીધી હતી ત્યાંથી તેના મને કબજો લઈ લીધેલો. મન કહેવા લાગેલું કે હવે તો વ્રજલાલ મહેતાના સંબંધોથી કેટલોય દૂર નીકળી ગયો છે અને કંચનથી પણ… કંચને હવે લગ્ન ય કરી લીધાં હશે. આટલા વર્ષો થવા છતાં તેને કશે પ્રયત્ન કર્યા ન હતા. એના વિશે કોઈનું ધ્યાન પણ ક્યાં ગયું છે? ડી.કે.ભાઈ, એને આગળ કરીને બે ટાઈમ શરાબ, શબાબ અને કબાબ દઈ દો એટલે રાજી. સેવંતી દાદા એની રસોઈ કરતા પણ તેમને ઘડપણમાં કોઈ સાચવે એમ ન હતું, એટેલે તે અહીં હતા. અહીં જેકી આવે કે ન આવે એ લે’ર કરતા. વિશાલ, ભાવેશ, રફીક, ડિસોઝા આ બધા તેની સાથે હતા, બધા જેકીના નામે આગલા બે બટન ખુલ્લા રાખીને ફરવા માટે, ટ્રાફિક પોલીસ અને મિડિયાને ધમકાવવા માટે કાં એ બધાને રાજાને ગમતી રાણી કરવા માટે. પણ, રાજા ખુદ ખાલી છે એનું શું?

તેનું મન આ બધા સામે વિદ્રોહ નોતરે તે પહેલા સમયે બાજી સંભાળી લીધી. જ્યારે મગજની સ્મૃતિ વિકૃતિ તરફ વાળે છે ત્યારે સમય જ હોય છે કે જે આપણને સંભાળી શકે. ભલે પછી સમય ગમે તેને નિમિત્ત કરે. અહીં પણ ડી.કે.ભાઈનો ફોન આવ્યો એટલે તે તરત નીકળી ગયો. ગાડીમાં બેઠા એટલે રમેશે તેની આદત મુજબ શરૂ કર્યું.

‘‘યહાં ભી હોગા… વહાં ભી હો… અબ તો સારે જહાં મેં હોગા… ક્યા?… મેરા હી … જલવા… જલવા… જલવા…’’

અને જાણે આ શબ્દો જેકીના મગજના તાંતણાને નવો ઝબકારો આપી ગયા. તેના મનને થયુઃ હા, હવે તો એનો જ ઓપ પડશે. હવે તો શોધી કાઢીશું ગમે ત્યાંથી. કંચન નહીં તો કંચનથી માથાવા ઉંચેરી. હવે જે નશો જેકી પર ચડતો હતો તે જીગરમાંથી જલેલી આગમાંથી સળગાવેલી બીડીનો હતો! છતાં ય તેના હૈયાને ખૂણે કંચનને પામવાની તમન્ના તસતસતી હતી અને કહેતી હતી. કંચન મળી જાય તોય સારું. મારે કંચન પાસેથી બીજું જોઈએ છે ય શું? એ સામે હોય તો ધારાસભ્ય શું વડાપ્રધાન પદના સપના પણ લીલાછમ કરું. આ બધાનું શું કરવું કંચન વગર.

સૂમસામ રસ્તા પરથી તેની ગાડીએ એક ખેતરમાં વળાંક લીધો. થોડું દૂર એક ફાર્માહાઉસ. ગાડી પાર્ક કરી, આઠ-દસ ગાડી હતી. બારેક રૂમનું ફાર્મહાઉસ હતું. એક રૂમમાં સોફા પર બધા બેઠા હતા. ખાસ અંગત માણસો જ. બે સાકીઓ બધાના શરાબના ગ્લાસ ભરી રહી હતી. ટેબલ પર કંઈક કેટલું ય ખાવાનું પડ્યું હતું. રાત જામતી જતી હતી. બધાના આગ્રહ વચ્ચે ડી.કે. ભાઈને ચિયર કરી જેકીએ એક પેગ લીધો અને એ સાથે તે બધું જ ભૂલી ગયો. બધી કહાણી ઉડી ગઈ.

એકે કહ્યું કંટાળીને, ‘‘ડી.કે. ભાઈ કોઈ ખાસ બંદોબસ્ત છે કે…’’

ડી.કે. ભાઈએ તેની આગવી અદાથી કહ્યું, ‘‘બધા ય માટે અલગ અલગ કોઈને સેન્ટ્રો, કોઈને વેગન-આર, કોઈને ફ્રિન્ટી, કોઈને હોન્ડાસિટી, પણ…’’ અટકીને બાજુમાં બેઠેલા જેકી સામે જોઈ તેને પડખામાં લેતાં કહે, ‘‘યાર, તારા તો ભાવ છે. ભૈ એક મોબાઈલ કંપની છે, તેને અહીં એજન્સી નાખવી છે. માટે તેના સી.ઈ.ઓ. એ જેકી માટે સ્પેશિયલ ઈન્તઝામ કર્યો છે. મર્સિડીઝ મોકલી છે. સીલ પેક…’’ ડી.કે.ભાઈએ ‘સિલપેક’ શબ્દ આંખ મારીને બોલ્યો અને જેકીએ ચોંકીને કહ્યું,

‘‘ભાઈ… મને નહીં પોષાય એવું બધું.’’

‘‘ભાઈ જેકીને ડ્રાઈવ કરતાં આવડે છે તો ખરું ને કે…’’ એકે મજાક કરી!

જેકીને પરાણે મોકલ્યો તેના રૂમમાં. જેકીએ બારણું ખોલ્યું. અંદર બાથરૂમમાં કોઈ નાહી રહ્યું હતું. ત્યાં ડેસ્ક પર શરાબની પોટલ પડી હતી. શું કરવું તે ન સૂઝતાં એક ગ્લાસ ભરી જેકી હજી હોઠ પર લાવે ત્યાં બાથરૂમમાંથી પગ નીકળ્યા, છેક ગોઠણ સુધી. ત્યાંથી ટુવાલમાં વિંટળાયેલ દેહ. છેક ઉપર સુધી એ જ રીતે નિહાળતા જેકીએ મુખ પર જોયું તો જેકીના હાથમાંથી ગ્લાસ પડી ગયો.

પેલીએ ગ્લાસના અવાજથી ઉપર જોયું તો તેને ચક્કર આવી ગયા. એને થયું જાણે તે હમણાં પડી જશે. પરિસ્થિતિ જેકીએ સંભાળી લીધી. પથારી પર પડેલા કપડાં તેણે પેલીને આપી દીધા. પેલીએ જેમ તેમ કપડાં પહેરી લીધાં. જેકી તો શૂન્ય મનસ્ક થઈ ગયો. પેલી તેની પાસે માંડ આવી શકી અને બોલી, ‘‘જ… જયકિ..શન તું?’’

  • આનંદ ઠાકર
    ( ‘ પેનડ્રાઈવ ‘ વાર્તાસંગ્રહની વાર્તા )
    ( પ્રસ્તુત તસવીર પ્રતિકાત્મક છે. )

#pendrivestorybook

#gujratistory

#story

#storybook

Posted in આનંદની વાર્તા | Leave a comment

જાદુગરણી હજી જીવે છે!

જાદુગરણી હજી જીવે છે!

  • આલેખન – આનંદ ઠાકર

(‘અહા!જિંદગી’ – જુલાઈ – 2011)

(Image is symbolic. Courtesy of Google)

તે ઘણી જ જુવાન હતી. કેટલાકને ચૌદમે વર્ષે અધર પર ગુલાબ ફરકે છે, કોઈ તો સત્તર – અઢાર વર્ષે આંખમાં ચમક ચમકાવે છે, એને તો પંદરમે વર્ષે કંઠમાં કોયલ ટહુકતી હતી. નિર્દોષતા એ હવે રજા  લેવા માંડી હતી. બાળપણ સ્ક્રિન સેવરની જેમ ઉતરતું જતું હતું અને તેજવંત થ્રી-ડી એનિમેશન જેવી જુવાની ઉઘડતી જતી હતી. 

નહોતી હજુ કોલેજગર્લ બની તો ય ચાતુર્ય હતું, નહોતી પરણેલી તો ય સૌજન્ય હતું અને ગોરી તો હતી જ. (હવે છોકરીઓ ગોરી ન હોય તો ય પોતાની દેહયષ્ટિનું પ્રદર્શન કરી આકર્ષક તો બની જ જાય છે.)

બાઈક પર દૂધના બોક્સ બન્ને બાજુ રાખેલા હોય, સોસાયટીમાં પ્રવેશે ત્યારે હોલીવુડની કોઈ એક્સન ફિલ્મની હીરોઈન જેવી લાગે. તેની બાઈકમાંનું હોર્ન પણ એટલું જ મીઠું રાખેલું કે સૌ બ્રશ કરતા તેની સામે જુએ. પુરૂષોને શુભ શુકન થતા. સ્ત્રીઓને ઈર્ષા આવતી. 

એ ગુજ્જુ બિઝનેસ વુમન હતી. સવારના પહોરમાં સ્વિમિંગ પુલમાં નાહવા પોતાના ગામડેથી નીકળતી. તાજું પેશ્ચુરાઈઝડ કરેલું દૂધ સોસાયટીઓની સેવામાં રજૂ કરતી. સહુ કોઈને એનું દૂધ લેવાનું મન થાય. તેની બાઈકનું હોર્ન સાંભળતા સોસાયટીની સ્ત્રીઓ પોતાના બારણાના મિલ્ક બોક્સ જોઈ લેતી કારણ કે, બારણા આગળ એક મિલ્ક બોક્સ રખાતું, તે દૂધ આપનાર કાર્ડ ભરાવે એટલે બહાર આવે, દૂધની તૈયાર થેલી તેમાં રાખી દેતી, તે દૂધના વજન અને ઈનબિલ્ટ કરેલા ભાવ અનુસાર હિસાબ આપોઆપ આ કાર્ડમાં થઈ જતો. તે કાર્ડ કાઢે એટલે આ બોક્સ અંદર ચાલ્યું જતું. તે આમ એક પછી એક ઘર લેતી.

એ હંમેશા રાતું ટોપ અને ચપોચપ જિન્સ પહેરતી, તે જિન્સમાં તેણે પીળી એમ્રોડરી કરાવેલી હતી, લાલ ટોપમાં કાળી ભાત હતી, હાથમાં સાકળ જેવી લક્કી પહેરતી, પગમાં બોટમ બુટ પહેરતી. આ એની ટાપટીપ. વળી, વાળ હંમેશા છુટ્ટા પણ તે ખંભા સુધી પહોંચે તેટલા માંડ રાખતી પણ વાળના વળાંક અદ્દભુત રાખતી. એ નિતનવી હેરસ્ટાઈલ કરતી હશે તે કલ્પના જ એની ખૂબસૂરતીમાં ઉમેરો કરી આપતી. 

હું તેના આવવાને વખતે જ ઉપરના માળની ગેલેરીમાં બેસી જતો. તે  નજર ઉછાળતી અને તરત જ નજર ઢાળી પણ દે. વીસમી સદીની ગુજરાતી વાર્તા અને નવલકથાઓમાં બને એમ એની ચાલ નહોતી બદલાતી; ધ્રુજારો નહોતો છૂટતો, હાથ વાંકાચુંકા નહોતા ઉછળતા. ગંભીર થઈ હંમેશ પ્રમાણે બાઈકને સેલ્ફસ્ટાર્ટ કરી બીજીવારનું હોર્ન વગાડીને જતી. 

કોણ જાણે શાથી પણ જ્યારથી એને જોઈ હતી, ત્યારથી મને અજબ લાગણી થઈ આવી હતી. પરાણે પણ હું એનું દૂધ મારે ઘરે લેવડાવતો. પણ, હું એને થોડીવાર મારી સાથે કોફી પીવડાવવા બેસાડું, તક જોઈને તેને રેસ્ટ ક્લબમાં મારી સાથે ડાન્સ માટે બોલાવું. આ ફેશનની દુનિયાએ કેટલા હળવા વસ્ત્રો સર્જ્યા છે, છતાં તે તેના કોમલાંગ પર આવું જાડું જિન્સ શા માટે પહેરી રાખતી હશે!

તે દિવસથી થયું કે હું ડેરીફાર્મ ઉદ્યોગમાં ઝંપલાવું, પછી એય…ને… આને મારી પર્સનલ સેક્રેટરી ગોઠવી દઉં, તેને બસ દૂધ લઈ જનારાઓનો હિસાબ જ રાખવાનો…

વારંવાર એનું રૂપ જોવાથી મારા મન પર એની માઠી અસર થઈ. એની ગંભીર કાળી આંખ પર મારું દિલ લલચાયું. તેની કમર પર ટોપ અને જિન્સની વચ્ચેની ખુલી રહેતી ગોરી ચામડી પર મોટું ટેટું દેખાતું. બધી લાલચની વાટ જોઈને બેઠેલું મન, એ પછી ક્યાં જાય છે? તે જોવાની ગોઠવણ કરવા લાગ્યું. 

એક દિવસ નવનો ડંકો વાગ્યો તેવો જ શ્રીમતિને ‘‘ઓફિસે વહેલું જવાનું છે.’’ તેમ કહી નીકળી ગયેલો. બે વાર બોડી-સ્પ્રે છાંટ્યું, ઓફિસ બેગમાં જિન્સ ટી-શર્ટ લીધા. શહેરની બહાર જતા રસ્તા પર દોસ્તની દુકાને જઈ કપડા બદલી તરત બાઈક લઈ અને સોસાયટીથી દૂર વળાંકે ઊભો રહ્યો. દૂધ આપીને ઘરે જવા એ હમણાં જ આવશે, ત્યારે અજાણ્યો થઈ તેની પાછળ જઈશ, તક આવશે કે તરત પૂછીશ કે તું કોણ છે? તારી આંખોમાં શું છે? 

ટિપ્સ ગોઠવતો હું ઉભો રહ્યો. એક હાથે સ્ટીયરિંગ અને એક હાથે મોબાઈલમાં કોઈની સાથે વાતો કરતા કરતા નીકળી તેને દૂરથી જોઈ હું બાઈક શરૂ કરી ચાલવા લાગ્યો. તે ચાલુ ગાડીએ એક હાથે સ્ટિયરીંગ પકડી ઉભી થઈ અને તેના ચપોચપ જિન્સના ખીસ્સામાં મોબાઈલ સરકાવ્યો તે માટે તેને આ સ્ટંટ કરવો પડે તેમ જ હતો. તે સાંઠ-સીત્તરની સ્પિડમાં ઝૂલ્ફા લહેરાવતી જતી હતી, હું તેની પાછળ જવા લાગ્યો. 

એ તો બાઈકને એ જ સ્પિડમાં ભગાવ્યે જતી હતી. આમથી તેમ અને તેમથી આમ તે ટ્રાફિકમાં માર્ગ કરતી નીકળતી જતી હતી. થોડીવારમાં શહેર બહાર નીકળી ગયા, હાઈ-વે જેવો રસ્તો હતો, વાહનો ઓછા હતા. એક કારે અમને ઓવરટેક કર્યા, તેથી તેના ઓચિંતા પાછળ જોવાથી તેણે મને જોયો હતો. હું તેની પાછળ તો નથી પડ્યો? તેમ શંકા ય ગઈ હતી. એટલે એ ઘડીમાં ધીમી સ્પિડે તો ઘડીકમાં ઝડપથી બાઈક હંકારતી હતી અને તે જ પ્રમાણે હું પણ મારી સ્પિડ બદલતો હતો. મને ખબર નહીં કે એ ઠગારી પોતાની શંકા ખરી છે કે ખોટી તે જાણવા માંગે છે. અલબત્ત, હું તેની સાથે ફ્લર્ટિંગ કરવા નહતો માંગતો. એના રૂપથી હું અંજાઈ ગયો હતો. મનથી હું ભ્રષ્ટ થઈ ચુક્યો હતો, છતાં કાંઈ મગજ શક્તિ ગુમાવી ગમે તેવું વર્તન ચલાવું એટલે દરજ્જે પાગલ નહોતો બન્યો.

એ પ્રમાણે અમે અરધો એક માઈલ ચાલ્યા હોઈશું, ત્યાં એણે રસ્તા પર આવેલી ‘નેચરલ હોટલ’ના પરિસરમાં ગાડી પાર્ક કરી. ત્યાં અલગ-અલગ પ્રકારના ઘણાં બધા ઘેઘુર વૃક્ષો તેની નીચે નાનકડા રૂમ જેવું બાંધેલું તેની બહાર એક ટેબલ અને ખુરશી હતાં.

ખુરશી પર બેસી તેણે કમરે બાંધેલું પર્સ છોડી ટેબલ પર મૂક્યું અને ગોગલ્સ પણ ટેબલ પર મૂક્યા. મારી સ્થિતિ કફોડી થઈ. હું ચાલ્યો જાઉં કે ઊભો રહું? વાત કરવાનો વિચાર આવતાં જ દિલ ધડકવા લાગ્યું. હિંમત કરી હું આટલે સુધી તો આવ્યો હતો. 

વિચાર કરી હું તેના ટેબલ પાસેથી પસાર થયો ત્યાં ‘‘ઓહ! સર, આર યુ હીઅર?’’ એણે પૂછ્યું. મારે ત્યાં હરરોજ આવતી હોવાથી મને સારી રીતે ઓળખતી હતી. પણ, આમ તે એકાએક મારી સાથે બોલવાનું  શરૂ કરશે એવો ખ્યાલ ન હતો. શું ત્યારે હું તેની પાછળ આવતો હતો, તે એ સમજી ગઈ હશે? મારા પ્રત્યે તે કેવો વિચાર રાખતી હશે? આમ કંઈ કંઈ વિચારો મને આવવા લાગ્યા. છતાં એના પ્રશ્નોનો જવાબ તો આપવો જ જોઈએ. શો આપવો? હું તો ગભરાહટમાં બોલી ઊઠ્યોઃ ‘‘તારું ઘર જોવા.’’ બોલ્યા પછી વિચાર આવ્યો કે આ હું શું બોલ્યો! એના ઘરને જોવાનું મારે શું પ્રયોજન? અને હવે જરૂર મારા મનની નબળાઈ એ જાણી ગઈ હશે. એટલામાં એણે પૂછ્યું, ‘‘તે એમાં શું જોશો? તમારા ઘર જેવું નથી.’’ ત્યાં વેઈટર આવ્યો. તેણે જ મને પૂછ્યું, ‘‘સર, તમે શું લેશો?’’

‘‘ના, કશું જ નહીં. તું આપી જા છે તે દૂધ તો ઘરે પીવાય જ છે.’’

‘‘હવે, ઘરે તો દૂધ પીશો, અહીં આ કંપનીઓના ધુમાડાથી દૂર… યુ નો, આ મધૂર સંગીત સ્પિકર માંથી સંભળાય છે અને તેમાં ય…(આંખ મીચકારીને) વીથ મી! ત્યાં તો આપના મીસીસ જાણશે તો..’’

હું બસ તેની આંખમાં રમત કરી રહેલી કીકી, તેની પાંપણની કોમળતા અને દિલથી તો તેનો હઠાગ્રહ જોતો- સાંભળતો હતો.

‘‘ઓ.કે. કંઈક લઈશ બટ, બીલ હું જ પે કરીશ.’’

‘‘આર યુ મેડ? એમ તમારા પૈસા કંઈ લેવાતા હશે? તમારા દૂધના પૈસા તો લૈયે જ છીયે ને, મારા ખાતરેય આજે મારા તરફથી જ.’’

મેં વિચાર્યું વધુ માન ખાઈશ તો હાથથી જશે. માટે મેં હોટ કોફી મંગાવી, તેણે ‘સેમ’ કહી વેઈટરને વિદાય કર્યો. તરત હોટ કોફી આવી અમે બન્ને એ પીવા માંડી. મને આજે હોટ કોફી વધારે ગમી, તેમાં વળી, ખૂબસૂરત સ્ત્રી સાથે!

‘‘યુ આર બ્યૂટીફૂલ, આઈસ્ આર વેરી બ્યૂટીફૂલ.’’ હોટ કોફી પીતા પીતા મેં કહ્યું. 

‘‘થેન્કસ.’’ વળી, તે વૃક્ષો સામે જોવા લાગી જાણે તેને વૃક્ષ ગમતા કેમ હોય! 

‘‘આર યુ મેરીડ?’’ મારી ઘેલછા હવે વધ્યે જતી હતી. જરા મલકીને ધીમે સાદે બોલીઃ ‘‘ના.’’

‘‘ડુ યુ બિલિવ ઈન લવ?’’ હું તો ભાન ભૂલી ગયો હતો, શું પૂછાય  અને શું ન પૂછાય તેની સૂધ જ નહીં. એના ચહેરાના ભાવ પરથી લાગ્યું કે એ પ્રશ્નને સમજી ન શકી હોઈ. 

‘‘વ્હોટ?’’

‘‘આ પ્રેમ શું છે તે ક્યારે ય એવું વિચાર્યું ખરું? તે કોઈ ને પ્રેમ કર્યો છે?’’

આ પ્રશ્નના જવાબમાં તેણે કોલેજીયન છોકરીઓ જેવી ચાતુરતા દાખવી અને માત્ર રહસ્યમય સ્મિત કર્યું.

‘‘ના, બસ; મને કહે તો ખરી, હું તારી જ પાછળ આટલે સુધી આવ્યો છું. સોસાયટીમાં અને શહેરમાં એ શક્ય ન હતું. હવે તો તારે બોલવું જ પડશે, મારી સાથે આમ તારી આંખોના કુંડાળામાં મને વધું ઉંડો ન ખેંચ.’’

આમ કહી મેં તેની નજીક મારી ખુરશી સરકાવી લીધી. હું તેનો હાથ મારા હાથમાં લેવા જાઉં ત્યાં તે એકદમઃ ‘‘ઓહ! માય ગોડ, એક કાર્ડ ખોવાય છે?’’

હું ચમક્યો. તે ઉભી થઈ ગઈ. 

‘‘સર, વઈટ મી. પર્સમાંથી એક કાર્ડ ક્યાંક પડી ગયું લાગ્યું હું હમણાં આવી.’’

‘‘વ્હાય નોટ?’’ એ આખો દિવસ તાપમાં બેસવાનું કહી જાય તોય હું તૈયાર હતો, તો થોડીવારમાં શું? 

‘‘હા-હા જઈ આવ મારી બાઈક લઈને જા, તારી બાઈકમાં વજન હોવાથી મારી બાઈક સરળ રહેશે. હું રૂમમાં બેઠો છું.’’

તેનું ત્યાં પડેલું પર્સ લઈ હું રૂમમાં ગયો ત્યાં અંદર ગેમ પોર્ટ હતું અને ઈન્ટરનેટ કોમ્પ્યુટર હતું. બાથ વીથ ક્લોથ  થઈ શકે તેવું બાથરૂમ હતું. મેં ઈ-મેઈલ એકાઉન્ટ ચેક કર્યું. તો પણ સમય ઘણો વીતતો . તેનું પર્સ જોયું તો પર્સ પર ‘જસ્સી’ ચિતરાવેલું હતું. 

હું ફરી બહાર બેઠો ત્યાં એ ઝુલ્ફા ઉલાળતી, ટોપ નીચે ખેંચી વ્યવસ્થિત કરતી અને ગોગલ્સ ટોપમાં ભરાવતી, ચાવી હાથમાં રમાડતી આવી. મારી બાઈક કોઈ ઝાડ પાછળ દૂર પાર્ક કર્યું હોય એવું લાગ્યું. 

‘‘કેમ કાર્ડ જડ્યું કે?’’

‘‘ના. કસ્ટમરને ત્યાં જોયું પણ ક્યાં ય મળ્યું નહીં.’’ જાણે નિરાશ થઈ હોય તેમ તે બેઠી.

‘‘જસ્સી?’’

‘જસ્સી’ કહેતા તે ચમકી ગઈ.

મેં જ સામેથી કહ્યું, ‘‘તારા પર્સ પર લખ્યું છે. લાગ્યું તને તારું નામ ગમતું હશે! તને ટેટું પણ ગમતું લાગે છે?’’

તેણે તેની કમર પર દેખાતા ટેટુંને ઢાંકવા કે પછી મારી નજર હટાડવા ટોપને ખેંચીને ઢાંકવાનો વ્યર્થ પ્રયાસ કરવા માંડી.

‘‘તું આ બધું કેમ કરે છે?’’

‘‘બન્યું એવું કે મેં જાજો અભ્યાસ કર્યો ન હતો. છતા મારે પણ પગભર થવા કંઈક કરવું હતું. આ ફેમિલી પ્રોફેસન હતો એટલે મેં ડિપ્લોમા ડેરી ઉદ્યોગનો કોર્સ કર્યો. એ કોર્સ દરમિયાન મારો એક બોયફ્રેન્ડ થયેલો અમે બન્ને એ સાથે બીઝનેસ શરૂ કર્યો.’’

‘‘સવારથી સાંજ સુધી તમે શું કામ કરો છો?’’

‘‘સવારે ગામડેથી દૂધ આવે તેને અમે પેશ્ચુરાઈઝડ કરીએ ત્યારબાદ તેને ફ્રીઝરમાં સાચવીએ પછી તેની બેગ્સ તૈયાર થાય અને અમારી બાઈકમાં ગોઠવીએ. હું અને મારો ફ્રેન્ડ અહીં આવીએ ચા પી તે પેલી તરફ જાય હું તમારા શહેર બાજુ આવું. પછી વળતા અહીં જ મળીએ.’’

‘‘હું ડેરી ઉદ્યોગમાં પડવા માંગું છું.’’

‘‘કેમ વળી?’’

‘‘તારે લીધે જ જસ્સી, તારે આમ તડકામાં શા માટે ફરવું?! તું ઓફિસમાં સેક્રેટરીના પદ પર શોભે તેવું રતન છે.’’

‘‘આ કામ અઘરું છે. તેના માટે ગામડામાં ફરવું પડે. પશુપાલકોને મળવું પડે. તમે ઓફિસ્યલ માણસો તમને આવું ન ફાવે.’’

‘‘મને બહુ જ ગમે. તારા જેવું કોઈ મારી સાથે હોય તો હું મારે ઘરે જવાનું નામ જ ન લઉં.’’

વાતચીત ઉપરથી હું માનતો હતો કે મારી ઉપર એ કુરબાન છે, ધીરે ધીરે એ પોતાની લાગણી કહેવા માંડશે. ભય કે શરમ જેવું તો આજની છોકરીઓમાં રહ્યું નથી, તેથી તે છોછ રાખ્યા વગર એ મારી સાથે પરિચિતતા હોય તેમ  વાતો કરતી હતી. 

ઘડીભર અમે બન્ને એ શાંતી પકડી. એટલામાં મારો પર્સનલ ઈ-મેઈલ હેક થયો હોય તેમ મારા દિલમાં ફાળ પડી. મારી વેગનર કાર જોઈ. તેમાંથી મારા પરમ પવિત્ર શ્રીમતિજી પ્રગટ થયા, તે અમારી બાજુમાં આવી પડ્યા. જસ્સીનો હાથ મેં પકડ્યો હતો તે હું ભૂલી ગયેલો, જસ્સીએ મારા હાથને ઝટકો આપી છોડાવ્યો. શ્રી મતીજીના કમળ નયનો લાલ થઈ રહ્યા હતા, તેની સુંદર નાસિકાનો અગ્રભાગ રક્તિમ રંગ લઈ રહ્યો હતો, તેને શું કહેવું તે સુઝ્યું ન હતું. કોઈ સિરિયલમાં બને તેમ તે કરવા લાગી, તેને શાસ્ત્રો વાંચ્યા નથી નહીં તો તે મને શ્રાપ આપી દેત. મારા તરફથી આવી ચીડાયેલી અને વાઘેશ્વરીના વાહન જેવી મુદ્રા જોઈ. તે મારાથી સહન ન થતા મેં નીચે નજર કરી લીધી. જસ્સી, ધુત્તારી જસ્સી ગૂઢ રીતે હસતી હતી. 

ચિત્રકારને અહીં ત્રણ ચિત્ર દોરવાના હતાઃ એક કાલિકા, બીજી જાદુગરણી ને ત્રીજો બેવકૂફ. 

********************

નોંધ – આ વાર્તા ‘ગોવાલણી’ વાર્તાના લેખક ‘મલયાનિલ’ને શબ્દાંજલી સાથે અર્પણ. 

( તસવીર પ્રતિકાત્મક છે. ગુગલ સૌજન્ય )

********************

Posted in આનંદની વાર્તા | 2 Comments

AAVAKAR ank – 23

‘ આવકાર ‘ – ૨૩

વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા નિર્મિત હસ્તલિખિત મુખપત્ર

‘ આવકાર ‘ હસ્તલિખિત મુખપત્રનો આ ૨૩ મો અંક છે. આ અંક અમારી શ્રી વડવિયાળા પે સેન્ટર શાળાના ગત બે માસનો અહેવાલ છે. પ્રજાસત્તાક દિન નિમિત્તે વિશેષ અંક પ્રકાશિત કર્યો. તેની વિશેષ નકલો ઝેરોક્ષ કરવી વાલીઓને આપવી હતી. એ માટે ‘ વડવિયાળા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી મંડળ ‘ના પ્રતિનિધિ જયસુખભાઇ સાથે વાત કરી એમણે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન આવકાર પ્રકાશિત કરવાના ખર્ચ પેઠે ૧૦૦૦ રૂપિયા પહોંચાડ્યા. ‘ આવકાર ‘ ટીમ અને શાળા પરિવાર એમનો આભારી છે.

આ આવકારની પીડીએફ નીચેની લીંક પરથી ડાઉનલોડ કરી શકશો.

AAVAKAR ank – 23

આવકારના આગળના અંકો મેળવવા માટેની લીંક…

https://aksharanand.wordpress.com/2018/11/16/આવકાર-on-line-a

https://aksharanand.wordpress.com/2019/08/23/aavakar-issue-

21/https://aksharanand.wordpress.com/2019/03/25/aavkar-

19/https://aksharanand.wordpress.com/2019/01/02/aavkar-17/

 

Posted in આવકાર - શાળા સામયિક | Leave a comment

शिक्षा: राजकीय व्यक्ति के अभिनव प्रयोग की किताब

शिक्षा: राजकीय व्यक्ति के अभिनव प्रयोग की किताब: बातें नहीं, बापू को १५० वीं जयंती पर सच्चे कार्यों की गिफ्ट।

Screenshot_20190921-043002~2

महज़ एक राजनैतिक दल, राजकीय व्यक्ति, पक्ष, विपक्ष, वाद, प्रतिवाद, मान्यताएं, रूढ़ि, प्रतिभाव, लगाव, लघुताग्रंथी, गुरूताग्रंथी सब एक ओर रख के ये किताब पढ़ो तो जनो की वाकई मेरा देश बदलना है तो नए भारत की शिक्षा में सुधार क्या लाने होंगे। बल्कि मै कहूंगा कि ये किताब अपने आप में आनेवाली शिक्षण नीति का खाका है।

शिक्षक, आचार्य, एस एम सी, एवम् छात्रों के परिवार, ये सब में बदलाव जरूरी है तभी आप एज्युकेशन में परिवर्तन का सकते है। यहां मनीष सिसोदिया साहब ने अपने आप में पढ़े लिखे युवा भारत के राजकीय व्यक्ति कैसा हो उसका उत्तम उदाहरण प्रस्तुत किया है।

IMG_20190921_044854~2

ये किताब में आपने मंत्री के तौर पर परिवर्तन की जो कोशिशें की है उसमें आनेवाली दुविधाएं ये बताती है कि सिस्टम और सियासत के हालात कैसे है।

एक शिक्षक के नज़रिए से ये किताब को और आपके कार्यों को देखता हूं तो कई बातें सीखने को मिली। मेंटर टीचर, हैप्पीनेस क्लास, एंटरप्रिन्योरशिप माइंडसैट, ये तीनों प्रयोग अगर सारा हिंदुस्तान अपना लें तो अब शिक्षा में नए किसी सुधार की जरूरत नहीं है।

आपने कई जरूरी मुद्दों को भी देश के सामने रखा: फिक्स वेतन, आचार्य की पोस्ट, शिक्षा विभाग के अधिकारियों के पद। सब बातें लिखूंगा तो पूरी किताब यहां उतारनी पड़ेगी।

IMG_20190921_043746~2

अंत में अभी आप करना चाहते हैं ऐसे कार्यों की सूची प्रगट की, जिस में पाठ्यक्रम कम करने की बात एवम् परीक्षा सिस्टम का बदलाव, दोनों जरूरी है।

IMG_20190921_043858~2

आपके सभी प्रयोग में शिक्षकों को केंद्र में रखा ये बात बहोत ही अहेम है। आज की नीति में वो तो कहीं दिखाई ही नहीं देता। सिस्टम व सियासत शिक्षकों को सम्मान से देखेगा तभी तो प्रजा इसे मानेगी। आपने सभी बदलाव की राय शिक्षक, वाली और छात्र से ली बस वहीं आप पूरे के पूरे मार्क्स ले जाते हों… फुल्ली पास….

IMG_20190921_045200~2

ये किताब पढ़ रहा तो मेरे ज़हन में दो बातें थी एक तो … मानों मुझे ये बात करनी थी… येस .. यहीं मै भी कहेना चाहता हूं। – ऐसा महेसुस हुआ। दूसरी बात ये कि मैंने शिक्षा पे गांधीजी की चार किताबें पढ़ी है, लगा… हां, बापू अगर होते तो यहीं चाहते।

IMG_20190921_045249~2

चलो, धन्यवाद, बापू की १५० वी सालगिरह पर भारत के किसी जगह पर उन के विचार फिर से बोए जा रहे हैं और वो भी सही दिशा में.. वाकई में.. भारत माता मनीष सिसोदिया जैसे शिक्षा मंत्री हरेक राज्य को दें …..

IMG_20190921_045016~2

🇮🇳 ।। जय हिन्द ।। 🇮🇳

 

Posted in આંખના ઈશારે.... | Tagged | Leave a comment

Aavakar – issue – 21

આવકાર નો ૨૧ મો અંક….

અમારી શાળાના વિદ્યાર્થીઓએ આવકાર સામાયિકનો આ અંક વેકેશન પછીનો પ્રથમ અંક છે. અમારા માટે આનંદની વાત એ છે કે આવકાર હવે સમર્થ તાલીમના ઓનલાઈન મોડ્યુલમાં સ્થાન પામ્યું છે. જેથી ગુજરાતભરના શિક્ષકો એમને માણશે….

આ અંકની નીચેની  PDF download થશે.

Aavakar – 21- vadaviyala pay center school

આવકારના આગળના અંકો નીચેની લિંક પર ઉપલબ્ધ છે….

https://aksharanand.wordpress.com/2018/11/16/%e0%aa%86%e0%aa%b5%e0%aa%95%e0%aa%be%e0%aa%b0-on-line-aavkar/

Posted in આવકાર - શાળા સામયિક | Leave a comment

પથ્થર બજાર રાજુલા: એક મુલાકાત

આ જ પેશન ને પેશા માંથી પૈસા મળે એવું એ ઈચ્છે પણ છે!

IMG_20190526_143627.jpg

રાજુલા: પથ્થર માટે પ્રસિધ્ધ સિટી. સિટી એટલે કહ્યું કે ભેરાઇ જે દિવસે કંડલા જેવું બંદર હતું તે દિ રાજુલા સિટી ની સિટી વાગતી હતી મલક આંખમાં. એ સમયે ઘણાં કારણોસર રાજુલા પ્રખ્યાત હતું અને આજે પણ છે. પણ આજે વાત કરવી છે, રાજુલાની પથ્થર કલા ( stone work ) ની.

રાજુલામાં બસ સ્ટેશન સામેના રોડે કન્યાવિદ્યાલય પછીની ગલીમાં ગીરધરભાઇ પોરીયા અને તેનો પરિવાર આ કામ કરે છે. આમ તો ઘણા એવા કારીગરો – કલાકારો રાજુલામાં હશે જે આ કાર્ય બાપિકા ધંધાની રૂએ કરતા હશે. ગીરધરભાઇને પૂછ્યું તો એમને કહ્યું કે એ કડિયા કુંભાર છે અને એમના દાદા, એમના પિતા આ કાર્ય કરતા હતા. આજે એ આ કામ કરે છે.

IMG_20190526_143614.jpg

કઈ રીતે કામ થાય છે?

ખાણ માંથી પથ્થરો લાવવાના. ઘડવાના. એમાંથી વિવિધ આકરો આપવાના. જેમ કે ઘંટલી, ઘંટલા, ખરલ, કુંડી ખાંડણિયો, શોપીસ, વગેરે બનાવે. ટાંકણીને હથોડીથી આખો દિવસ કામ કરે.

આ કલા છે. રાજુલાના કાળમીંઢ પથ્થર પણ એમની કલાદૃષ્ટીને કારણે અદભૂત આકાર ધારણ કરે છે. કલા હોઈ તો તમે પથ્થર માંથી પણ પૈસા પેદા કરી શકો છો! અને આ કલા એનું ઉત્તમ ઉદાહરણ ગણાય.

IMG_20190526_143649.jpg

મેં મહુવાના સંઘેડિયા કલાકારો જે પ્રશ્ન કરેલો એ જ આમને પણ કર્યો કે આપના દાદા, પિતાશ્રી ને આપ જોડાયેલા છો, આ કલા સાથે શું આપના સંતાનો આ કલામાં કામ કરશે? એમનો જવાબ પણ એ જ કે આવનારા દશ વર્ષમાં આ બધું બંધ થઈ જશે. હવે કોઈ આ કામ કરવા તૈયાર નથી. મેં એ જ કહ્યું કે આપ આ કલાની છેલ્લી પેઢી એમને?!

આટલી વાત પછી કેટલીક વસ્તુ ખરીદી નીકળી ગયો. આગળ ગૌરાંગભાઈએ અફસોસ વ્યક્ત કાર્યો કે ટેકનોલોજી પેઢીને ખાઈ ગઈ… મે કહ્યું ના. ટેકનોલોજી પેઢીને ખાઈ જાત તો પોસાત પણ ટેકનોલોજી કલાઓને ખાઈ ગઈ છે.

મેં ગીરધરભાઇ ને કહ્યું હું ફોટો લઉં અને આપની વાત મૂકું? એને કહ્યું કે હા. અમારી તો જાહેરાત થાય ને! રાજુલાના પુસ્તકમાં પણ આ કલાનો ઉલ્લેખ છે. ( એ પુસ્તક એટલે રંગે ચંગે રાજુલા )

IMG_20190526_143759.jpg

એમને જાહેરાતનો વિચાર છે એટલે એમને આ કામમાં રસ છે અને આ જ પેશન ને પેશા માંથી પૈસા મળે એવું એ ઈચ્છે પણ છે. જરૂર છે એમને સારા બજારની. માર્કેટિંગની. કલાને પણ આ બજારુ જમાનામાં સામે આવ્યા વગર ચાલે એમ નથી. જો આ કળાઓ ટકાવવી હોય તો.એમને જાહેરાતનો વિચાર છે એટલે એમને આ કામમાં રસ છે અને આ જ પેશન ને પેશા માંથી પૈસા મળે એવું એ ઈચ્છે પણ છે. આજ વસ્તુ મોટા શહેરોમાં મોટા આર્ટ મોલમાં અનેકગણા ભાવે વેંચતા હોય છે. પણ સ્થાનીય કલાકારો પાસે એ રકમ પહોંચતી નથી જે એમની કલાની અને હકની એમજ મેહનતની છે, જરૂર છે એમને સારા બજારની. માર્કેટિંગની. કલાને પણ આ બજારુ જમાનામાં સામે આવ્યા વગર ચાલે એમ નથી. જો આ કળાઓ ટકાવવી હોય તો.

તભી તો બઢેગા ઇન્ડિયા, ( રૂપિયા આવશે તો )
તભી તો પઢેગા ઇન્ડિયા…..

IMG_20190526_143600.jpg

 

 

Posted in આંખના ઈશારે.... | 3 Comments

…. તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી!

…. તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી!

સર્જનાત્મકતા એ માણસની વિકૃતિનું શમન કરે છે અને સંસ્કૃતિનું જતન. ગાંધીજીનો ઉદ્દેશ આજે પણ રેલેવન્ટ છે, જુઓ કે તે માત્ર સ્વતંત્રતા નહોતા ઇચ્છતા, તેનો ઉદ્દેશ તો  સ્વતંત્ર ભારતને અનુસાશનપૂર્ણ બનાવવાનો, માણસાઈ નું સામ્રાજ્ય સ્થાપવાનો હતો, આથી જ લડત સાથે રચનાત્મક કાર્ય રાખેલું કે જેથી સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓનું રાષ્ટ્ર બને. સર્જક વ્યક્તિ કશું ખોટું કે અપ્રમાણિક કરતા બે વખત વિચારે. આજે આપણે કેટલાં દૂર થઈ ગયા છે?

શું હતું રચનાત્મક કાર્ય માનવ જીવનમાં ઉમેરવાનું ગાંધીજીનું ગણિત? એનો જવાબ છે એમની લખેલી નાની એવી પુસ્તિકા ‘ રચનાત્મક કાર્ય ‘ .

IMG_20190413_104209_HDR~2

પૂરી બુક વાંચશો તો તો ચોક્કસ તમને એમનો મહાન ઉદ્દેશ સમજાશે. અહીં થોડાં અવતરણો દ્વારા જોઈએ…

ખાદી માનસનો અર્થ થાય છે જીવનની જરૂરિયાતોની પેદાશ તેમજ વહેંચણીનું વિકેન્દ્રીકરણ. તેથી આજ સુધીમાં જે સિદ્ધાંત ઘડાયો છે તે એ છે કે દરેકેદરેક ગામે પોતપોતાની સઘળી જરૂરિયાત જાતે પેદા કરી લેવી અને શહેરોની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો ખાતર થોડીક વધારે પેદાશ કરવી.
( પે. ૧૫ )

આપણા દેશમાં બુદ્ધિ ને મજૂરીની છેક ફારગતી થઈ છે. પરિણામે આપણું જીવન બંધિયાર ખાબોચિયામાં પાણી જેવું થઈ ગયું છે. મેં અહીં સુધી દર્શાવ્યું છે તે ધોરણે તે બંનેનું એટલે કે બુદ્ધિનું ને મજૂરીનું અતૂટ લગ્ન થાય તો તેનાં જે ફળ આવશે તેનો આંક બંધાય તેવો નથી.
( પે. ૧૯ )

આપણી પોતાની માતૃભાષાઓના કરતાં અંગ્રેજી પર આપને વધારે પ્રેમ રાખ્યો તેથી કેળવાયેલા તેમ જ રાજકીય દૃષ્ટિથી જાગ્રત એવા ઉપલા વર્ગોના લોકોથી આમસમુદાય છેક વિખૂટો પાડી ગયો છે ને તે બંને વચ્ચે ઊંડી ખાઈ પાડી ગઈ છે. વળી તે જ કારણે હિન્દુસ્તાનની ભાષાઓ ગરીબ બની છે ને તેમને પૂરતું પોષણ મળ્યું નથી.
( પે. ૨૮ )

હિન્દુસ્તાનની મહાન ભાષાઓની કે અવગણના થઈ છે, ને તેને પરિણામે હિંદને જે પારાવાર નુકસાન થયું છે, તેનું માપ આજે આપણાથી કાઢી શકાય એમ નથી.
( પે. ૨૮ )

પૈસાવાળો પોતાનો પૈસો અને તેને લીધે મળતી સત્તા એ બંને આપમેળે રાજીખુશીથી છોડી દઈ સર્વના કલ્યાણને માટે બધાંની સાથે મળીને વાપરવાને તૈયાર નહિ થાય તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી એમ ચોક્કસ સમજવું.
( પે. ૩૧ )

કિસાનોને જ્યારે પોતાની અહિંસક તાકાતનું ભાન થશે ત્યારે દુનિયાની કોઈ સત્તા તેમની સામે ટકી શકવાની નથી …..
…… સત્તાનો કબ્જો લેવાને માટે ખેલતાં રાજકારણમાં તેમનો કદી ઉપયોગ ન થવો જોઈએ. તેમના એ જાતના ગેરઉપયોગ ને હું અહિંસાની પદ્ધતિ થી વિરોધી ગણું છું.
( પે. ૩૩ )
વિદ્યાર્થીઓ જે જે નવું શીખે તે બધું પોતાની માતૃભાષામાં ઉતરે અને દે અઠવાડિયે આસપાસ નાં ગામડામાં પોતાનો વારો ફરવા નીકળે ત્યારે ત્યાં બધે લેતા જાય ને પહોંચાડે.
( પે. ૪૧ )

IMG_20190413_103008_HDR~2

IMG_20190413_100947_HDR~2

રચનાત્મક કાર્યક્રમ દરેકમાં રોપીને ગાંધીજી કેટલું બધું સિદ્ધ કરવા ધારતા હતા. ખેતી, શિક્ષણ, રાજકારણ, ઇનોવેશન, સ્વરાજ સંસ્થાઓનું કાર્ય, આર્થિક વિકાસ, ગામડાની જીવંતતા.

આજે ગામડાં ભાંગી પડ્યા છે કારણ કે ગાંધીજી માત્ર પૂતળું બની ગયા છે. તેના વિચારોની તો આપણે ક્યારનીય હત્યા કરી નાખી છે. કાશ, ગાંધીજીના વિચારો ફરી પ્રયોગિક રીતે જીવંત થાય.

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment