Aavakar – issue – 21

આવકાર નો ૨૧ મો અંક….

અમારી શાળાના વિદ્યાર્થીઓએ આવકાર સામાયિકનો આ અંક વેકેશન પછીનો પ્રથમ અંક છે. અમારા માટે આનંદની વાત એ છે કે આવકાર હવે સમર્થ તાલીમના ઓનલાઈન મોડ્યુલમાં સ્થાન પામ્યું છે. જેથી ગુજરાતભરના શિક્ષકો એમને માણશે….

આ અંકની નીચેની  PDF download થશે.

Aavakar – 21- vadaviyala pay center school

આવકારના આગળના અંકો નીચેની લિંક પર ઉપલબ્ધ છે….

https://aksharanand.wordpress.com/2018/11/16/%e0%aa%86%e0%aa%b5%e0%aa%95%e0%aa%be%e0%aa%b0-on-line-aavkar/

Advertisements
Posted in આવકાર - શાળા સામયિક | Leave a comment

પથ્થર બજાર રાજુલા: એક મુલાકાત

આ જ પેશન ને પેશા માંથી પૈસા મળે એવું એ ઈચ્છે પણ છે!

IMG_20190526_143627.jpg

રાજુલા: પથ્થર માટે પ્રસિધ્ધ સિટી. સિટી એટલે કહ્યું કે ભેરાઇ જે દિવસે કંડલા જેવું બંદર હતું તે દિ રાજુલા સિટી ની સિટી વાગતી હતી મલક આંખમાં. એ સમયે ઘણાં કારણોસર રાજુલા પ્રખ્યાત હતું અને આજે પણ છે. પણ આજે વાત કરવી છે, રાજુલાની પથ્થર કલા ( stone work ) ની.

રાજુલામાં બસ સ્ટેશન સામેના રોડે કન્યાવિદ્યાલય પછીની ગલીમાં ગીરધરભાઇ પોરીયા અને તેનો પરિવાર આ કામ કરે છે. આમ તો ઘણા એવા કારીગરો – કલાકારો રાજુલામાં હશે જે આ કાર્ય બાપિકા ધંધાની રૂએ કરતા હશે. ગીરધરભાઇને પૂછ્યું તો એમને કહ્યું કે એ કડિયા કુંભાર છે અને એમના દાદા, એમના પિતા આ કાર્ય કરતા હતા. આજે એ આ કામ કરે છે.

IMG_20190526_143614.jpg

કઈ રીતે કામ થાય છે?

ખાણ માંથી પથ્થરો લાવવાના. ઘડવાના. એમાંથી વિવિધ આકરો આપવાના. જેમ કે ઘંટલી, ઘંટલા, ખરલ, કુંડી ખાંડણિયો, શોપીસ, વગેરે બનાવે. ટાંકણીને હથોડીથી આખો દિવસ કામ કરે.

આ કલા છે. રાજુલાના કાળમીંઢ પથ્થર પણ એમની કલાદૃષ્ટીને કારણે અદભૂત આકાર ધારણ કરે છે. કલા હોઈ તો તમે પથ્થર માંથી પણ પૈસા પેદા કરી શકો છો! અને આ કલા એનું ઉત્તમ ઉદાહરણ ગણાય.

IMG_20190526_143649.jpg

મેં મહુવાના સંઘેડિયા કલાકારો જે પ્રશ્ન કરેલો એ જ આમને પણ કર્યો કે આપના દાદા, પિતાશ્રી ને આપ જોડાયેલા છો, આ કલા સાથે શું આપના સંતાનો આ કલામાં કામ કરશે? એમનો જવાબ પણ એ જ કે આવનારા દશ વર્ષમાં આ બધું બંધ થઈ જશે. હવે કોઈ આ કામ કરવા તૈયાર નથી. મેં એ જ કહ્યું કે આપ આ કલાની છેલ્લી પેઢી એમને?!

આટલી વાત પછી કેટલીક વસ્તુ ખરીદી નીકળી ગયો. આગળ ગૌરાંગભાઈએ અફસોસ વ્યક્ત કાર્યો કે ટેકનોલોજી પેઢીને ખાઈ ગઈ… મે કહ્યું ના. ટેકનોલોજી પેઢીને ખાઈ જાત તો પોસાત પણ ટેકનોલોજી કલાઓને ખાઈ ગઈ છે.

મેં ગીરધરભાઇ ને કહ્યું હું ફોટો લઉં અને આપની વાત મૂકું? એને કહ્યું કે હા. અમારી તો જાહેરાત થાય ને! રાજુલાના પુસ્તકમાં પણ આ કલાનો ઉલ્લેખ છે. ( એ પુસ્તક એટલે રંગે ચંગે રાજુલા )

IMG_20190526_143759.jpg

એમને જાહેરાતનો વિચાર છે એટલે એમને આ કામમાં રસ છે અને આ જ પેશન ને પેશા માંથી પૈસા મળે એવું એ ઈચ્છે પણ છે. જરૂર છે એમને સારા બજારની. માર્કેટિંગની. કલાને પણ આ બજારુ જમાનામાં સામે આવ્યા વગર ચાલે એમ નથી. જો આ કળાઓ ટકાવવી હોય તો.એમને જાહેરાતનો વિચાર છે એટલે એમને આ કામમાં રસ છે અને આ જ પેશન ને પેશા માંથી પૈસા મળે એવું એ ઈચ્છે પણ છે. આજ વસ્તુ મોટા શહેરોમાં મોટા આર્ટ મોલમાં અનેકગણા ભાવે વેંચતા હોય છે. પણ સ્થાનીય કલાકારો પાસે એ રકમ પહોંચતી નથી જે એમની કલાની અને હકની એમજ મેહનતની છે, જરૂર છે એમને સારા બજારની. માર્કેટિંગની. કલાને પણ આ બજારુ જમાનામાં સામે આવ્યા વગર ચાલે એમ નથી. જો આ કળાઓ ટકાવવી હોય તો.

તભી તો બઢેગા ઇન્ડિયા, ( રૂપિયા આવશે તો )
તભી તો પઢેગા ઇન્ડિયા…..

IMG_20190526_143600.jpg

 

 

Posted in આંખના ઈશારે.... | 3 Comments

…. તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી!

…. તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી!

સર્જનાત્મકતા એ માણસની વિકૃતિનું શમન કરે છે અને સંસ્કૃતિનું જતન. ગાંધીજીનો ઉદ્દેશ આજે પણ રેલેવન્ટ છે, જુઓ કે તે માત્ર સ્વતંત્રતા નહોતા ઇચ્છતા, તેનો ઉદ્દેશ તો  સ્વતંત્ર ભારતને અનુસાશનપૂર્ણ બનાવવાનો, માણસાઈ નું સામ્રાજ્ય સ્થાપવાનો હતો, આથી જ લડત સાથે રચનાત્મક કાર્ય રાખેલું કે જેથી સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓનું રાષ્ટ્ર બને. સર્જક વ્યક્તિ કશું ખોટું કે અપ્રમાણિક કરતા બે વખત વિચારે. આજે આપણે કેટલાં દૂર થઈ ગયા છે?

શું હતું રચનાત્મક કાર્ય માનવ જીવનમાં ઉમેરવાનું ગાંધીજીનું ગણિત? એનો જવાબ છે એમની લખેલી નાની એવી પુસ્તિકા ‘ રચનાત્મક કાર્ય ‘ .

IMG_20190413_104209_HDR~2

પૂરી બુક વાંચશો તો તો ચોક્કસ તમને એમનો મહાન ઉદ્દેશ સમજાશે. અહીં થોડાં અવતરણો દ્વારા જોઈએ…

ખાદી માનસનો અર્થ થાય છે જીવનની જરૂરિયાતોની પેદાશ તેમજ વહેંચણીનું વિકેન્દ્રીકરણ. તેથી આજ સુધીમાં જે સિદ્ધાંત ઘડાયો છે તે એ છે કે દરેકેદરેક ગામે પોતપોતાની સઘળી જરૂરિયાત જાતે પેદા કરી લેવી અને શહેરોની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો ખાતર થોડીક વધારે પેદાશ કરવી.
( પે. ૧૫ )

આપણા દેશમાં બુદ્ધિ ને મજૂરીની છેક ફારગતી થઈ છે. પરિણામે આપણું જીવન બંધિયાર ખાબોચિયામાં પાણી જેવું થઈ ગયું છે. મેં અહીં સુધી દર્શાવ્યું છે તે ધોરણે તે બંનેનું એટલે કે બુદ્ધિનું ને મજૂરીનું અતૂટ લગ્ન થાય તો તેનાં જે ફળ આવશે તેનો આંક બંધાય તેવો નથી.
( પે. ૧૯ )

આપણી પોતાની માતૃભાષાઓના કરતાં અંગ્રેજી પર આપને વધારે પ્રેમ રાખ્યો તેથી કેળવાયેલા તેમ જ રાજકીય દૃષ્ટિથી જાગ્રત એવા ઉપલા વર્ગોના લોકોથી આમસમુદાય છેક વિખૂટો પાડી ગયો છે ને તે બંને વચ્ચે ઊંડી ખાઈ પાડી ગઈ છે. વળી તે જ કારણે હિન્દુસ્તાનની ભાષાઓ ગરીબ બની છે ને તેમને પૂરતું પોષણ મળ્યું નથી.
( પે. ૨૮ )

હિન્દુસ્તાનની મહાન ભાષાઓની કે અવગણના થઈ છે, ને તેને પરિણામે હિંદને જે પારાવાર નુકસાન થયું છે, તેનું માપ આજે આપણાથી કાઢી શકાય એમ નથી.
( પે. ૨૮ )

પૈસાવાળો પોતાનો પૈસો અને તેને લીધે મળતી સત્તા એ બંને આપમેળે રાજીખુશીથી છોડી દઈ સર્વના કલ્યાણને માટે બધાંની સાથે મળીને વાપરવાને તૈયાર નહિ થાય તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી એમ ચોક્કસ સમજવું.
( પે. ૩૧ )

કિસાનોને જ્યારે પોતાની અહિંસક તાકાતનું ભાન થશે ત્યારે દુનિયાની કોઈ સત્તા તેમની સામે ટકી શકવાની નથી …..
…… સત્તાનો કબ્જો લેવાને માટે ખેલતાં રાજકારણમાં તેમનો કદી ઉપયોગ ન થવો જોઈએ. તેમના એ જાતના ગેરઉપયોગ ને હું અહિંસાની પદ્ધતિ થી વિરોધી ગણું છું.
( પે. ૩૩ )
વિદ્યાર્થીઓ જે જે નવું શીખે તે બધું પોતાની માતૃભાષામાં ઉતરે અને દે અઠવાડિયે આસપાસ નાં ગામડામાં પોતાનો વારો ફરવા નીકળે ત્યારે ત્યાં બધે લેતા જાય ને પહોંચાડે.
( પે. ૪૧ )

IMG_20190413_103008_HDR~2

IMG_20190413_100947_HDR~2

રચનાત્મક કાર્યક્રમ દરેકમાં રોપીને ગાંધીજી કેટલું બધું સિદ્ધ કરવા ધારતા હતા. ખેતી, શિક્ષણ, રાજકારણ, ઇનોવેશન, સ્વરાજ સંસ્થાઓનું કાર્ય, આર્થિક વિકાસ, ગામડાની જીવંતતા.

આજે ગામડાં ભાંગી પડ્યા છે કારણ કે ગાંધીજી માત્ર પૂતળું બની ગયા છે. તેના વિચારોની તો આપણે ક્યારનીય હત્યા કરી નાખી છે. કાશ, ગાંધીજીના વિચારો ફરી પ્રયોગિક રીતે જીવંત થાય.

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

ગાંધીને સમજવા કરતાં રામ ને સમજવા માટે પણ વાંચવા જેવી પુસ્તિકા

 

ગાંધીને સમજવા કરતાં રામ ને સમજવા માટે પણ વાંચવા જેવી પુસ્તિકા

એક ક્ષીણ દેહધારી વ્યક્તિ ઉપખંડ જેવડા દેશમાં જનજન અને ઘરઘર વ્યાપી ક્રાંતિ ફેલાવે એ જ એક આશ્ચર્યજનક ઘટના છે. એ દૂબળો પાતળો દેહ આટલી આત્મ શક્તિ કેમનો ધરાવતો હશે? આ પ્રશ્નનો જવાબ મળે છે એમની જ એક પુસ્તિકા ‘ રામનામ ‘ માં.

આજે રામનવમી. બહુ પેહલા ગાંધીજી લિખિત ‘ રામ નામ ‘ પુસ્તિકા વાંચેલી. આજે થયું એ પુસ્તિકાની વાતું આપની હારે શેર કરું.

Screenshot_20190414-193824~2

 

રામ નામ, ઈશ્વર, અધ્યાત્મ, ધર્મ એ શા માટે ભારતના મહાન આત્માઓનો પણ સ્વભાવ બની રહે છે. કારણ એક જ છે. ધર્મ એ ભારતનો પ્રાણ છે. એના સહારે જ ચાલી શકાય અને તમે અધ્યાત્મિક ન હોવ કે ઈશ્વરનો સ્વીકાર ન કરો તો ભારતવાસી તમને લાંબો સાથ આપે પણ નહિ.

ગાંધીને ગયે કેટલાય વર્ષો થઈ ગયા પણ એ ‘ હે રામ ‘ થી જીવંત છે. આ રામનામ નું અવલંબન એમને લીધું અને એને કેવી અનુભૂતિ થઈ એની સમગ્ર વાત તો બુકમાં છે અહીં કેટલાક અવતરણો…
હું માનું છું કે નિરોગી આત્માનું શરીર પણ નિરોગી હોય. એટલે જેમ આત્મા નિર્વિકારી થતો જાય તેમ શરીર પણ નિરોગી થતું જાય. આનો અર્થ એવો નથી કે નિરોગી શરીર એટલે બળવાન શરીર. બળવાન આત્મા ક્ષીણ શરીરમાં જ વસે છે.

***

જેમ ભૂખ્યા માણસને ભોજન મળ્યે સ્વાદ આવે છે તેમ ભૂખ્યા આત્માને પ્રાર્થનામાં સ્વાદ આવવો જોઈએ.

***

ખ્રિસ્તીને એ જ આશ્વાસન ઈશુનું અવલંબન ને મુસલમાનોને અલ્લના નામ માંથી મળે. આ બધી વસ્તુઓનો અર્થ તો એક જ છે ને બધાં સંજોગોમાં એનાં સરખાં જ પરિણામ આવે. માત્ર એ નામ સ્મરણ પોપટિયું ન હોવું જોઈએ પણ છેક આત્માના ઊંડાણ માંથી આવવું જોઈએ.

***

આ અતિશય કઠિન કાળમાં રામ નામ પણ અવળું જ જપાય છે. એટલે કે એ પણ ઘણે ઠેકાણે આડંબર ને ખાતર, કેટલીક જગ્યાએ પોતાના સ્વાર્થને ખાતર, અને કેટલીક જગાએ વ્યભિચારને પોષવા ખાતર પણ ગવાયેલું મેં ભાળ્યું છે.

***

રામ કરતાં રામનું નામ મોટું છે. હિન્દુ ધર્મ મહાસાગર છે.

***

ઈશ્વર પર તમારી શ્રદ્ધા હોય તો તમારી પત્ની કે દીકરીઓની લાજ લેવાની કોની તાકાત છે.

***

જોખમનો સામનો કરવાને બદલે તેનાથી દૂર ભાગવું, એ માનવજાત પરની, ઈશ્વર પરની અને પોતાના પરની શ્રદ્ધાનો ઇનકાર કરવા બરાબર છે.

***

Screenshot_20190414-193841~2

Screenshot_20190414-193846~2

Screenshot_20190414-193852~2

Screenshot_20190414-193857~2

Screenshot_20190414-193902~2

આ પુસ્તિકા ગાંધીને સમજવા કરતાં રામ ને સમજવા માટે પણ વાંચવા જેવી છે. નવજીવન પ્રકાશનમાં ઉપલબ્ધ થશે.

 

 

 

 

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

પંખીઓની ભાઈબંધી : આ પુસ્તકોના પારાયણ થવા જોઈએ!

પંખીઓની ભાઈબંધી : આ પુસ્તકોના પારાયણ થવા જોઈએ!

IMG_20190410_005600_HDR~2.jpg

લાલસિંહ રાઓલનું આ પુસ્તક દરેક આવનારી પેઢીને વાંચવવું જોઈએ. દરેક શાળા કોલેજોમાં તેનું પઠન થવું જોઈએ. એટલું જ નહિ વડીલોએ લાલસિંહ રાઓલજી ના અન્ય બે પુસ્તક
૧. આસપાસના પંખી જીવનભરનાં સાથી
૨ . પાણીના સંગાથી

આ ત્રણેય પુસ્તકો વસાવી અને ઘરના વડીલોએ ઘરના અને આસપાસના બાળકોને ભેગા કરી એનું પઠન કરવું જોઈએ. આવું કરવા માટે વડીલોએ હિટલરશાહી બનવું પડે તો બનવું નહિ તો પ્રકૃતિ હિટલરશાહી અજમાવશે આપણી ઉપર.

આસપાસના પંખી જીવનભરનાં સાથી આ પુસ્તકમાં પંખી સાથે એમણે જે રીતે ભાઈબંધી કરી એની વિગતે વાતો છે. પંખીઓના ઈંડાના જન્મથી લઈ ને તેના આવાસ, રહેણી કરણી બધા વિશે વિશદ ચર્ચા કરી છે.

મને પક્ષીઓ ઓળખતા અને એમાં રસ લેતા આ ત્રણ પુસ્તકોએ જ કર્યો છે. માટે લાલસિંહ રાઓલજી ને વંદન…

આ પુસ્તકમાં આપણી આંખ ઉઘાડી નાખે એવી સત્ય હકીકતો મૂકી છે એટલે આ પુસ્તક એલાર્મ વગાડે છે. કુદરત આપણને છેહ ન આપે એનાં ઉપાયો પણ આપ્યાં છે માટે પણ આ પુસ્તક વાંચવું અને વંચાવવુ‍ં.

મને સારી લાગેલી બાબત લખવી હતી પણ એવું ઉચિત લાગ્યું કે એટલું ઈમેજ રૂપે જ આપું જેથી કોઈ શેર કરે તો થોડી સારી માહિતી સમાજમાં જાય.

IMG_20190410_005924_HDR~2

IMG_20190410_005712_HDR~2.jpg

IMG_20190410_005736_HDR~2.jpg

IMG_20190410_005837_HDR~2.jpg

IMG_20190410_005902_HDR~2.jpg

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

સમાજનું અજવાળું: હોવાને ઉત્સવ કરનારા લોકોની વાતો

 

સમાજનું અજવાળું: હોવાને ઉત્સવ કરનારા લોકોની વાતો

IMG_20190410_010328_HDR~2

સમાજનું અજવાળું
રમેશ તન્ના સાહેબનું આ પુસ્તક આપણને હકારાત્મકતા તરફ દોરી જાય છે. જીવન સંજોગોનું ગુલામ છે, છતાં તેની સામે લડવું એ જ જિંદગી છે. હસતાં હસતાં જીવવું કે રડતાં રડતાં એ આપણે નક્કી કરવાનું છે. હસતાં હસતાં જીવનારા મહેકતા જાય છે. હોવાને ઉત્સવ કરનારા લોકોની વાતો લઈને આ પુસ્તક આવે છે.

આમાં બધાં જ પ્રેરણાત્મક છે. પણ થોડાં જે મને ગમ્યાં અને આચરણીય છે એવા થોડાં લોકોની વાતો…

શિક્ષક દંપતી જે બીજ ભેગા કરી ને પર્યાવરણની સેવા કરે છે એના માટે સલામ કરવા સિવાય છૂટકો નથી.

પુંસરી અને કાંસા ગામની વાત જાણો તો એમ કેહવાનું મન થાય કે રાજકારણીઓ વચનો આપે છે એના કરતાં પાંચ ગામ દત્તક લઈ ને આવા ઉદાહરણ પૂરાં પાડે તો આજીવન લોકો તેને ચૂટે.

ઋષિત મશ્રાણી સાહેબનું કામ તો જબરું છે. જે બધું મેળવી શકે છે એ જ બધું છોડી શકે છે.

સ્મશાનમાં કામ કરનારા બા, તળા ચાવી વાળા, પેલા મોચી આવા વ્યક્તિઓ કે જેમની પાસે એમના પૂરતું છે છતાં કબીર જેવું જીવન જીવે છે એમને તો આપણે વંદન કરવા સિવાય કશું કરી શકીએ એમનો નથી.

રમેશ તન્ના સાહેબને લાખ લાખ વંદન કે જેમણે આ હીરાની ખાણ ખોદી ને આ હીરાઓ લોકો સામે મૂક્યા.

વહી પશુ પ્રવૃત્તિ હૈ જો આપોઆપ હી ચરે,
વહી મનુષ્ય હૈ જો મનુષ્ય કે લીયે મરે.

જેમણે મને આ પુસ્તક આપ્યું અને જેમની સમાજ સેવાનો હું સાક્ષી રહ્યો છું અને આ પુસ્તકમાં પણ એમનો ઉલ્લેખ છે એવા કેતન મોદી સાહેબને વંદન અને પછી તો રમેશ તન્ના સાહેબે મને આપેલા આ પુસ્તકો અમારા મિત્રોમાં – ઊનામાં તરતું કર્યું છે. આ બંનેનો પણ આભાર.

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

‘આવકાર’ મુખપત્ર અંક – 19

શ્રી વડવિયાળા પે સેન્ટરના બાળકો દ્વારા નિર્મિત ‘આવકાર’ મુખપત્રનો અંક નંબર – 19 નીચેની પીડીએફ ક્લિક કરી ડાઉનલોડ કરો…

આપનો પ્રતિભાવ અને માર્ગદર્શન અમારા માટે પ્રોત્સાહક અને પ્રેરક રહેશે…

AAVKAR – 19

Posted in આવકાર - શાળા સામયિક | Leave a comment