…. તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી!

…. તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી!

સર્જનાત્મકતા એ માણસની વિકૃતિનું શમન કરે છે અને સંસ્કૃતિનું જતન. ગાંધીજીનો ઉદ્દેશ આજે પણ રેલેવન્ટ છે, જુઓ કે તે માત્ર સ્વતંત્રતા નહોતા ઇચ્છતા, તેનો ઉદ્દેશ તો  સ્વતંત્ર ભારતને અનુસાશનપૂર્ણ બનાવવાનો, માણસાઈ નું સામ્રાજ્ય સ્થાપવાનો હતો, આથી જ લડત સાથે રચનાત્મક કાર્ય રાખેલું કે જેથી સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓનું રાષ્ટ્ર બને. સર્જક વ્યક્તિ કશું ખોટું કે અપ્રમાણિક કરતા બે વખત વિચારે. આજે આપણે કેટલાં દૂર થઈ ગયા છે?

શું હતું રચનાત્મક કાર્ય માનવ જીવનમાં ઉમેરવાનું ગાંધીજીનું ગણિત? એનો જવાબ છે એમની લખેલી નાની એવી પુસ્તિકા ‘ રચનાત્મક કાર્ય ‘ .

IMG_20190413_104209_HDR~2

પૂરી બુક વાંચશો તો તો ચોક્કસ તમને એમનો મહાન ઉદ્દેશ સમજાશે. અહીં થોડાં અવતરણો દ્વારા જોઈએ…

ખાદી માનસનો અર્થ થાય છે જીવનની જરૂરિયાતોની પેદાશ તેમજ વહેંચણીનું વિકેન્દ્રીકરણ. તેથી આજ સુધીમાં જે સિદ્ધાંત ઘડાયો છે તે એ છે કે દરેકેદરેક ગામે પોતપોતાની સઘળી જરૂરિયાત જાતે પેદા કરી લેવી અને શહેરોની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો ખાતર થોડીક વધારે પેદાશ કરવી.
( પે. ૧૫ )

આપણા દેશમાં બુદ્ધિ ને મજૂરીની છેક ફારગતી થઈ છે. પરિણામે આપણું જીવન બંધિયાર ખાબોચિયામાં પાણી જેવું થઈ ગયું છે. મેં અહીં સુધી દર્શાવ્યું છે તે ધોરણે તે બંનેનું એટલે કે બુદ્ધિનું ને મજૂરીનું અતૂટ લગ્ન થાય તો તેનાં જે ફળ આવશે તેનો આંક બંધાય તેવો નથી.
( પે. ૧૯ )

આપણી પોતાની માતૃભાષાઓના કરતાં અંગ્રેજી પર આપને વધારે પ્રેમ રાખ્યો તેથી કેળવાયેલા તેમ જ રાજકીય દૃષ્ટિથી જાગ્રત એવા ઉપલા વર્ગોના લોકોથી આમસમુદાય છેક વિખૂટો પાડી ગયો છે ને તે બંને વચ્ચે ઊંડી ખાઈ પાડી ગઈ છે. વળી તે જ કારણે હિન્દુસ્તાનની ભાષાઓ ગરીબ બની છે ને તેમને પૂરતું પોષણ મળ્યું નથી.
( પે. ૨૮ )

હિન્દુસ્તાનની મહાન ભાષાઓની કે અવગણના થઈ છે, ને તેને પરિણામે હિંદને જે પારાવાર નુકસાન થયું છે, તેનું માપ આજે આપણાથી કાઢી શકાય એમ નથી.
( પે. ૨૮ )

પૈસાવાળો પોતાનો પૈસો અને તેને લીધે મળતી સત્તા એ બંને આપમેળે રાજીખુશીથી છોડી દઈ સર્વના કલ્યાણને માટે બધાંની સાથે મળીને વાપરવાને તૈયાર નહિ થાય તો હિંસક તેમજ ખૂનખાર ક્રાંતિ અહીં થયા વિના રેહવાની નથી એમ ચોક્કસ સમજવું.
( પે. ૩૧ )

કિસાનોને જ્યારે પોતાની અહિંસક તાકાતનું ભાન થશે ત્યારે દુનિયાની કોઈ સત્તા તેમની સામે ટકી શકવાની નથી …..
…… સત્તાનો કબ્જો લેવાને માટે ખેલતાં રાજકારણમાં તેમનો કદી ઉપયોગ ન થવો જોઈએ. તેમના એ જાતના ગેરઉપયોગ ને હું અહિંસાની પદ્ધતિ થી વિરોધી ગણું છું.
( પે. ૩૩ )
વિદ્યાર્થીઓ જે જે નવું શીખે તે બધું પોતાની માતૃભાષામાં ઉતરે અને દે અઠવાડિયે આસપાસ નાં ગામડામાં પોતાનો વારો ફરવા નીકળે ત્યારે ત્યાં બધે લેતા જાય ને પહોંચાડે.
( પે. ૪૧ )

IMG_20190413_103008_HDR~2

IMG_20190413_100947_HDR~2

રચનાત્મક કાર્યક્રમ દરેકમાં રોપીને ગાંધીજી કેટલું બધું સિદ્ધ કરવા ધારતા હતા. ખેતી, શિક્ષણ, રાજકારણ, ઇનોવેશન, સ્વરાજ સંસ્થાઓનું કાર્ય, આર્થિક વિકાસ, ગામડાની જીવંતતા.

આજે ગામડાં ભાંગી પડ્યા છે કારણ કે ગાંધીજી માત્ર પૂતળું બની ગયા છે. તેના વિચારોની તો આપણે ક્યારનીય હત્યા કરી નાખી છે. કાશ, ગાંધીજીના વિચારો ફરી પ્રયોગિક રીતે જીવંત થાય.

Advertisements
Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

ગાંધીને સમજવા કરતાં રામ ને સમજવા માટે પણ વાંચવા જેવી પુસ્તિકા

 

ગાંધીને સમજવા કરતાં રામ ને સમજવા માટે પણ વાંચવા જેવી પુસ્તિકા

એક ક્ષીણ દેહધારી વ્યક્તિ ઉપખંડ જેવડા દેશમાં જનજન અને ઘરઘર વ્યાપી ક્રાંતિ ફેલાવે એ જ એક આશ્ચર્યજનક ઘટના છે. એ દૂબળો પાતળો દેહ આટલી આત્મ શક્તિ કેમનો ધરાવતો હશે? આ પ્રશ્નનો જવાબ મળે છે એમની જ એક પુસ્તિકા ‘ રામનામ ‘ માં.

આજે રામનવમી. બહુ પેહલા ગાંધીજી લિખિત ‘ રામ નામ ‘ પુસ્તિકા વાંચેલી. આજે થયું એ પુસ્તિકાની વાતું આપની હારે શેર કરું.

Screenshot_20190414-193824~2

 

રામ નામ, ઈશ્વર, અધ્યાત્મ, ધર્મ એ શા માટે ભારતના મહાન આત્માઓનો પણ સ્વભાવ બની રહે છે. કારણ એક જ છે. ધર્મ એ ભારતનો પ્રાણ છે. એના સહારે જ ચાલી શકાય અને તમે અધ્યાત્મિક ન હોવ કે ઈશ્વરનો સ્વીકાર ન કરો તો ભારતવાસી તમને લાંબો સાથ આપે પણ નહિ.

ગાંધીને ગયે કેટલાય વર્ષો થઈ ગયા પણ એ ‘ હે રામ ‘ થી જીવંત છે. આ રામનામ નું અવલંબન એમને લીધું અને એને કેવી અનુભૂતિ થઈ એની સમગ્ર વાત તો બુકમાં છે અહીં કેટલાક અવતરણો…
હું માનું છું કે નિરોગી આત્માનું શરીર પણ નિરોગી હોય. એટલે જેમ આત્મા નિર્વિકારી થતો જાય તેમ શરીર પણ નિરોગી થતું જાય. આનો અર્થ એવો નથી કે નિરોગી શરીર એટલે બળવાન શરીર. બળવાન આત્મા ક્ષીણ શરીરમાં જ વસે છે.

***

જેમ ભૂખ્યા માણસને ભોજન મળ્યે સ્વાદ આવે છે તેમ ભૂખ્યા આત્માને પ્રાર્થનામાં સ્વાદ આવવો જોઈએ.

***

ખ્રિસ્તીને એ જ આશ્વાસન ઈશુનું અવલંબન ને મુસલમાનોને અલ્લના નામ માંથી મળે. આ બધી વસ્તુઓનો અર્થ તો એક જ છે ને બધાં સંજોગોમાં એનાં સરખાં જ પરિણામ આવે. માત્ર એ નામ સ્મરણ પોપટિયું ન હોવું જોઈએ પણ છેક આત્માના ઊંડાણ માંથી આવવું જોઈએ.

***

આ અતિશય કઠિન કાળમાં રામ નામ પણ અવળું જ જપાય છે. એટલે કે એ પણ ઘણે ઠેકાણે આડંબર ને ખાતર, કેટલીક જગ્યાએ પોતાના સ્વાર્થને ખાતર, અને કેટલીક જગાએ વ્યભિચારને પોષવા ખાતર પણ ગવાયેલું મેં ભાળ્યું છે.

***

રામ કરતાં રામનું નામ મોટું છે. હિન્દુ ધર્મ મહાસાગર છે.

***

ઈશ્વર પર તમારી શ્રદ્ધા હોય તો તમારી પત્ની કે દીકરીઓની લાજ લેવાની કોની તાકાત છે.

***

જોખમનો સામનો કરવાને બદલે તેનાથી દૂર ભાગવું, એ માનવજાત પરની, ઈશ્વર પરની અને પોતાના પરની શ્રદ્ધાનો ઇનકાર કરવા બરાબર છે.

***

Screenshot_20190414-193841~2

Screenshot_20190414-193846~2

Screenshot_20190414-193852~2

Screenshot_20190414-193857~2

Screenshot_20190414-193902~2

આ પુસ્તિકા ગાંધીને સમજવા કરતાં રામ ને સમજવા માટે પણ વાંચવા જેવી છે. નવજીવન પ્રકાશનમાં ઉપલબ્ધ થશે.

 

 

 

 

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

પંખીઓની ભાઈબંધી : આ પુસ્તકોના પારાયણ થવા જોઈએ!

પંખીઓની ભાઈબંધી : આ પુસ્તકોના પારાયણ થવા જોઈએ!

IMG_20190410_005600_HDR~2.jpg

લાલસિંહ રાઓલનું આ પુસ્તક દરેક આવનારી પેઢીને વાંચવવું જોઈએ. દરેક શાળા કોલેજોમાં તેનું પઠન થવું જોઈએ. એટલું જ નહિ વડીલોએ લાલસિંહ રાઓલજી ના અન્ય બે પુસ્તક
૧. આસપાસના પંખી જીવનભરનાં સાથી
૨ . પાણીના સંગાથી

આ ત્રણેય પુસ્તકો વસાવી અને ઘરના વડીલોએ ઘરના અને આસપાસના બાળકોને ભેગા કરી એનું પઠન કરવું જોઈએ. આવું કરવા માટે વડીલોએ હિટલરશાહી બનવું પડે તો બનવું નહિ તો પ્રકૃતિ હિટલરશાહી અજમાવશે આપણી ઉપર.

આસપાસના પંખી જીવનભરનાં સાથી આ પુસ્તકમાં પંખી સાથે એમણે જે રીતે ભાઈબંધી કરી એની વિગતે વાતો છે. પંખીઓના ઈંડાના જન્મથી લઈ ને તેના આવાસ, રહેણી કરણી બધા વિશે વિશદ ચર્ચા કરી છે.

મને પક્ષીઓ ઓળખતા અને એમાં રસ લેતા આ ત્રણ પુસ્તકોએ જ કર્યો છે. માટે લાલસિંહ રાઓલજી ને વંદન…

આ પુસ્તકમાં આપણી આંખ ઉઘાડી નાખે એવી સત્ય હકીકતો મૂકી છે એટલે આ પુસ્તક એલાર્મ વગાડે છે. કુદરત આપણને છેહ ન આપે એનાં ઉપાયો પણ આપ્યાં છે માટે પણ આ પુસ્તક વાંચવું અને વંચાવવુ‍ં.

મને સારી લાગેલી બાબત લખવી હતી પણ એવું ઉચિત લાગ્યું કે એટલું ઈમેજ રૂપે જ આપું જેથી કોઈ શેર કરે તો થોડી સારી માહિતી સમાજમાં જાય.

IMG_20190410_005924_HDR~2

IMG_20190410_005712_HDR~2.jpg

IMG_20190410_005736_HDR~2.jpg

IMG_20190410_005837_HDR~2.jpg

IMG_20190410_005902_HDR~2.jpg

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

સમાજનું અજવાળું: હોવાને ઉત્સવ કરનારા લોકોની વાતો

 

સમાજનું અજવાળું: હોવાને ઉત્સવ કરનારા લોકોની વાતો

IMG_20190410_010328_HDR~2

સમાજનું અજવાળું
રમેશ તન્ના સાહેબનું આ પુસ્તક આપણને હકારાત્મકતા તરફ દોરી જાય છે. જીવન સંજોગોનું ગુલામ છે, છતાં તેની સામે લડવું એ જ જિંદગી છે. હસતાં હસતાં જીવવું કે રડતાં રડતાં એ આપણે નક્કી કરવાનું છે. હસતાં હસતાં જીવનારા મહેકતા જાય છે. હોવાને ઉત્સવ કરનારા લોકોની વાતો લઈને આ પુસ્તક આવે છે.

આમાં બધાં જ પ્રેરણાત્મક છે. પણ થોડાં જે મને ગમ્યાં અને આચરણીય છે એવા થોડાં લોકોની વાતો…

શિક્ષક દંપતી જે બીજ ભેગા કરી ને પર્યાવરણની સેવા કરે છે એના માટે સલામ કરવા સિવાય છૂટકો નથી.

પુંસરી અને કાંસા ગામની વાત જાણો તો એમ કેહવાનું મન થાય કે રાજકારણીઓ વચનો આપે છે એના કરતાં પાંચ ગામ દત્તક લઈ ને આવા ઉદાહરણ પૂરાં પાડે તો આજીવન લોકો તેને ચૂટે.

ઋષિત મશ્રાણી સાહેબનું કામ તો જબરું છે. જે બધું મેળવી શકે છે એ જ બધું છોડી શકે છે.

સ્મશાનમાં કામ કરનારા બા, તળા ચાવી વાળા, પેલા મોચી આવા વ્યક્તિઓ કે જેમની પાસે એમના પૂરતું છે છતાં કબીર જેવું જીવન જીવે છે એમને તો આપણે વંદન કરવા સિવાય કશું કરી શકીએ એમનો નથી.

રમેશ તન્ના સાહેબને લાખ લાખ વંદન કે જેમણે આ હીરાની ખાણ ખોદી ને આ હીરાઓ લોકો સામે મૂક્યા.

વહી પશુ પ્રવૃત્તિ હૈ જો આપોઆપ હી ચરે,
વહી મનુષ્ય હૈ જો મનુષ્ય કે લીયે મરે.

જેમણે મને આ પુસ્તક આપ્યું અને જેમની સમાજ સેવાનો હું સાક્ષી રહ્યો છું અને આ પુસ્તકમાં પણ એમનો ઉલ્લેખ છે એવા કેતન મોદી સાહેબને વંદન અને પછી તો રમેશ તન્ના સાહેબે મને આપેલા આ પુસ્તકો અમારા મિત્રોમાં – ઊનામાં તરતું કર્યું છે. આ બંનેનો પણ આભાર.

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

‘આવકાર’ મુખપત્ર અંક – 19

શ્રી વડવિયાળા પે સેન્ટરના બાળકો દ્વારા નિર્મિત ‘આવકાર’ મુખપત્રનો અંક નંબર – 19 નીચેની પીડીએફ ક્લિક કરી ડાઉનલોડ કરો…

આપનો પ્રતિભાવ અને માર્ગદર્શન અમારા માટે પ્રોત્સાહક અને પ્રેરક રહેશે…

AAVKAR – 19

Posted in આવકાર - શાળા સામયિક | Leave a comment

|| ન ઇતિ..|| : વિકાસ તો થાય. કરાય નહીં.

રહેવું અગત્યનું નથી. સાથે હોવું મહત્વનું છે: ન ઇતિ…

IMG_20190212_154716
નિઃશબ્દ છું ને છતાં કશું બોલ્યા વગર રહી શકવાનો નથી. ગમવું, ન ગમવું અને એ લાગણીઓને જાહેર કરી દેવી એ પૃથ્વીવાસીઓનો સામાન્ય ગુણધર્મ છે.

હવે અફસોસ નથી કે હું પોલો કોએલ્હો ને મળ્યો નથી. મારી ભાષાનો એક સર્જક તે એનાથીય બે વેંત ચડિયાતો છે ને હું એને મળ્યો છું એનો આનંદ છે એ સર્જક છે નામે ધ્રુવ ભટ્ટ

|| ન ઇતિ.. ||

શું લખું આ વાર્તા વિશે? એક લેખક તરીકે મારા પ્રેરણા સ્ત્રોત જેવા ધ્રુવ ભટ્ટ સામે નતમસ્તક જ હોઉં. પણ એક વાચક તરીકે ગમતાનો ગુલાલ કરતા જાતને રોકી નથી શકતો.

ધ્રુવ ભટ્ટ ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે મારે જે કહેવું છે એ હું મારી રીતે જ કહીશ અને વાચકો ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે કેટલા વર્ષે એવો સર્જક આવ્યો જેનું પુસ્તક પ્રકાશિત થાય એ એક ઘટના બને!

ન ઇતિ નો પ્રથમ ભાગ સાયન્સ ફિક્શન છે. ઈન્ટરવલ પેહલા એમ લાગે જાણે આપણે કોઈ ભયાનક ભવિષ્યનો સામનો કરી રહ્યા છે જે વર્ષો પછીની વાસ્તવિકતા બનવાની છે. વિજ્ઞાન કલ્પનો આપણને ધ્રુજાવી મૂકે!

ઈન્ટરવલ પછી સર્જક ધ્રુવ ભટ્ટ પર અકૂપાર, તત્વમસિ અને સમુદ્રાંતિકે ના ધ્રુવ ભટ્ટ સવાર થઈ જાય છે ને વળી વાર્તા પ્રવાહ આપણને આપણું મૂળ શોધવા બેસાડી દે છે. આ પહેલા એવા સર્જક છે જેમણે પરમ પ્રશ્ન – હું કોણ છું? – ની શોધમાં આટલું બધું સર્જ્યું હોય અને બધું હિટ સાબિત થયું હોય!

ન ઇતિ લખી ને ધ્રુવ ભટ્ટ ટાગોર, વ્યાસ અને શંકરાચાર્યની પંગતના માણસ બને છે. આપણે ત્યાં ઋષિકવિ છે: રાજેન્દ્ર શુક્લ સાહેબ. પણ આ સાથે જ ઋષિલેખક પણ ગુજરાતીને મળે છે: ધ્રુવ ભટ્ટ.

આ કથા તમારામાં રહેલા પૃથ્વીના આદિમ વંશજ ને જગાડવાનો – ઢંઢોળવાનો પ્રયત્ન છે. બીજો પાર્ટ કેહવા આજના વાચક ને વિજ્ઞનકલ્પના માં એ યુગમાં લઈ ગયા જ્યાં માણસ છે પણ મશીન જેવો! એક ચિપ જે માણસ પાસેથી એનું માણસપણું લઈ લે ત્યારે કેવી દશા થશે?

અને બીજા પાર્ટમાં અનેક વિનાશો પછી જાગેલી નવી પૃથ્વીની રમ્ય કલ્પના આપણને પ્લાવિત કરી ને આપણને પણ પેલા કી ની સાથે અપરાધ ભાવમાં ખેંચી જાય છે. અહો! દિવ્ય દર્શન!

આખી વાર્તા તો નહિ જ કહું. આ ટ્રેલર આપી ને તમેય મારી પેઠે પિકચર નિહાળો એવી અભિલાષા જન્મે એવા કેટલાક વાક્યો – ન ઇતિ ના જ તો વળી – મૂકીને આ પુસ્તક પરિચયને વિરામ આપું અને હુંય પેલા કીની જેમ ભૂઈ ને નિહાળવા – જાણવા અને ભૂઈ આપણી નથી, આપણે ભૂઈના છીએ. ( ભૂઈ = પૃથ્વી) એ સમજવા માંડી પડું.

ન ઇતિ… ના કેટલાક વાક્યો …

પ્રકૃતિની માતૃશક્તિ ને સમજનારા બ્રહ્માંડમાં જ્યાં જ્યાં પહોંચ્યા હશે તે બધા ગ્રહોને આ રીતે, નારી રૂપે ઓળખાવ્યા હશે.

***

આપણી હાજરીમાં, આપણી નજર સમક્ષ જે થયું તેનું ઉત્તરદાયિત્વ આપણે સ્વીકારવું જ જોઈએ.

***

શાસકો સામે વિરોધથી વધુ તમે કરી પણ શું શકો?

***

પ્રજાની ભાષા લઈલો તો તેમના વિચાર આપોઆપ છીનવાઈ જશે. તેમને ખબર ન પડે તે રીતે તેમની ભાષા ટૂંકી કરતા જાઓ. વિચારોનો ઉપદ્રવ આપોઆપ શમી જશે. ભાષા વગર વિચાર શક્ય નથી. આવી સ્થિતિમાં કોઈ મૂંઝાય તો તેના ઉકેલ શોધવાનો વિચાર પણ કોઈને આવવાનો નથી.

***

રહેવું અગત્યનું નથી. સાથે હોવું મહત્વનું છે.

***

વિકાસ તો થાય. કરાય નહીં.

***

કુદરત સાથે દોસ્તી સાધ્યા સિવાય તમે થોડો સમય રહી લઇ શકો. ટકી ન શકો.

***

પ્રકૃતિ સાથે જીવવું સહેલું નથી. કારણ કે તે આપણા વર્તનથી તેને થતી તકલીફો વિશે આપણને કશું જણાવતી નથી. તે તો આપણને સીધું પરિણામ આપી દે છે.

***

જે ક્ષણે માણસના મનમાં ધરતી પર અધિકારનો ભાવ જાગ્યો તે પળે જ તેનું અનંત અંતરોના સ્થળાંતર કરવાનું નક્કી થઈ ગયું હતું.

***

ભૂઈ માંથી કશું લેશો નહિ. ભૂઈને તસુ પણ ઉલેચવાની નથી. ખાલી કરવાની નથી. કારણ કે તે, અંદરની ઊર્જા ઉપર તો પોતે જીવે છે અને તમને જીવાડે છે. ધરતીની અંદરની ઊર્જા પણ તમે લઈ લેશો તો તે જીવશે શી રીતે?

***

જો તમે મનુષ્યનું આયુષ્ય લંબાવશો તો પ્રકૃતિ ભૂઈનું આયુષ્ય ઘટાડવાનું શરૂ કરી દેશે.

***

પોતાના કામ માટે બીજા મનુષ્યનો, પ્રાણીનો કે યંત્રની ઉપયોગ કરવાની ઈચ્છા આપણે પોતાને જ યંત્ર બનાવી દે તે શક્ય તો છે જ.

***

ભૂઈ આપણી નથી, આપણે ભૂઈના છીએ. ( ભૂઈ = પૃથ્વી)

*****

આટલું લખ્યા પછીય કેહવું પડશે એટલું જ … ન ઇતિ… ||

નીચે ધરતીની વંદના… ઈમેજ રૂપે ધૃવદાદાની માફી સાથે.

IMG_20190212_154802

Posted in આંખના ઈશારે.... | Leave a comment

વસંતના વહાલની વાત કરતી: સ્પર્શ અને પ્રથમ રોમાંસની આજે પણ વાંચવા જેવી LOVE STORY

વસંતના વહાલની વાત કરતી: સ્પર્શ અને પ્રથમ રોમાંસની આજે પણ વાંચવા જેવી LOVE STORY

– આનંદ

IMG_20190210_093038

દોસ્તો, આજે વસંતપંચમી પ્રેમનો ઉત્સવ મનાવવા કોઈ સંસ્કૃતિ કે સભ્યતાની દિવાલો નથી હોતી.

તમારા પ્રેમી સાથે વાંચવા જેવી એવી વાતો જે આજથી વર્ષો પહેલા કહેવાય છે. કોઈ તમને કેટલી હદે પ્રેમ કરી શકે.
અહીં છ એવી સંસ્કૃત કૃતિઓ પસંદ કરી છે.

‘માલવિકાગ્નિમિત્રમ્’

સેવકની દિકરી સાથે રાજા અગ્નિમિત્રના પ્રેમ સંબંધનું નિરૂપણ કરતી કૃતિ એટલે ‘માલવિકાગ્નિમિત્રમ્’. પાછળથી માલવિકા રાજકુમારી નીકળે છે અને અગ્નિમિત્રને અપનાવી લે છે. પણ મહત્વની વાત તો એ છે કે માલવિકાના નૃત્યુથી રચાતી તેની દેહયષ્ટિનું નીરુપણ એટલું તો કોમળ રીતે થયું છે કે રોમેન્ટિક ફિલ્મોને પણ ઝાંખી પાડી દે છે. માલવિકાના અંગ-પ્રત્યંગ માંથી સુગંધથી ઘેલો થતો અગ્નિમિત્ર, તેના નૃત્યુની ભંગીમાં પર વારી જતો હતો. આજે તમને ‘ચાંદની’ ફિલ્મ યાદ આવી જાય તેવી માલવિકા ખરેખર તો શ્રી દેવી જેવી જ લાગવા લાગે. આ વસંત-વેલેન્ટાઈનના દિવસે લવ કપલ સાથે વાંચશો તો પુરુષ જાણી શકશે કે સ્ત્રીના કયા અંગમાં વધારે માધૂર્ય હોઈ શકે છે.

‘સ્વપ્નવાસવદત્તા’

ઉદયન વત્સ રાજ્યના રાજા હતા. પ્રદ્યોત ઉજ્જૈનના રાજા હતા. ઉદયનના વીણા વાદનની ખ્યાતી સાંભળીને શાલંકાયે છળ કરીને તેને કેદ કરી લીધો. પ્રદ્યોતે ઉદયનને તેની દીકરી વાસવદત્તા માટે વીણા-શિક્ષક નીયુક્ત કર્યા. આ સમયે બન્ને એકમેક તરફ આકર્ષણ અનુભવે છે. બન્ને લવ કપલ મંત્રી યૌગન્ધરાયણની મદદથી ફરાર થઈ ગયા. ઉજ્જૈયની જઈ ઉદયને તો વાસવદત્તા સાથે લગ્ન પણ કરી લીધા. પછી તો ઉદયનું રાજ્ય પણ જૂટવાય જાય છે. આ સમયે ઉદયન વાસવદત્તા વીખુટા પડી જાય છે અને બધાની વિનંતીથી ઉદયન પદ્માવતી સાથે લગ્ન કરવા જાય છે ત્યારે વાસવદત્તા ત્યાં જ પદ્માવતીની દાસી તરીકે હોય છે. અને ફરી એક બીજા મળી જાય છે. સ્વપ્નમાં રાજા વાસવદત્તા-વાસવદત્તા કરે છે એ સમયે ત્યાં દાસી તરીકે રહેલી વાસવદત્તા સાંભળી જાય છે અને તેને સ્પર્શ કરી હાથ સરખો કરે છે ત્યરે રાજા તેને ઓળખી જાય છે. આ કથા કહે છે કે પ્રેમમાં સ્પર્શની ભાષા શીખો.

‘કાદમ્બરી’

ચંદ્રાપીડ અને પુંડરિકના ત્રણ જન્મોની કથા છે અને તેમાં શુદ્રકના દરબારમાં સુંદરી ચાંજાલ કન્યા વૈશમ્પાયન નામના પોપટને લઈને આવે છે. તે મનુષ્યની બોલી બોલે છે. આ કન્યા પાછળ પાગલ થતો પુંડરિક કન્યા સાથે ત્રણ વાર જન્મ લે છે અને છેલ્લે અચ્છોદ સરોવરની પાસે આવે છે. ત્યાં તેની કથા પાંગરે છે. મહાશ્વેતા રૂપે ત્રીજા જન્મમાં મળેલી કન્યાના સૌદર્યને નિરખીને પાંચ પાના સુધી વિસ્તરે તેટલું તો તેનું સૌંદર્યવર્ણ આવે છે. દુનિયાની સમસ્ત શ્વેત વસ્તુઓ સાથે મહાશ્વેતાને સરખાવે છે. તેના અંગે અંગની એક એક રેખા વીશે વાત કરે છે તમારે લવ લેટર લખવો હોય તો સારું એવું મટિરીયલ અહીંથી તમારી પ્રેમિકાને ખૂશ કરવા માટે મળી રહે છે.

‘અભિજ્ઞાનશાકુન્તલમ્’

કાલિદાસની અપ્રતિમ પ્રેમની રચના તમને પ્રથમ પ્રેમના રોમાંસનું મહત્વ જણાવશે. ફોરપ્લેની વિભાવના અને સિગ્મન ફ્રોઈડ ન હતો કહી ગયો તે દિવસે તેણે કહ્યું હતું! ઝુંપડીમાં દુષ્યન્ત પ્રવેશ કરે એ સમયે શાકુન્તલાને થતો સળવળાટ પ્રેમની એક ક્ષણ ઝીલે છે. દુષ્યત અને શકુન્તલાને પ્રેમ થઈ જાય છે. ગુરુના આશ્રમમાં બન્ને પ્રથમ પ્રેમનો પ્રથમ રોમાંસ કરે છે, ત્યાં થોડાં લવ મેકિંગના સીન પણ ભજવાય છે. આથી શકુન્તલા ગર્ભવતી બની જાય.  દુષ્યંત તો તેને શ્રાપવશ ભૂલી જાય છે. કણ્વ શકુન્તલાને દુષ્યંત પાસે મોકલે છે. જુઓ એ સમયનું કલ્ચર કે બાપ જેવા કણ્વ પણ પ્રેગ્નેન્ટ શકુન્તલાને કંઈ કહેતા નથી. પ્રાર્થના કરો કે આવો બાપ બધાને મળે. આખરે તેને પ્રેમ કરતી વખતે દુષ્યન્તને મળે છે અને વીંટીંથી બધું યાદ આવતા દુષ્યંત શકુંતલાના વિરહમાં વલવલે છે. આખરે બન્નેનું મિલન થાય છે.

‘મૃચ્છકટિકમ્’

તમે ‘ઉત્સવ’ ફિલ્મ. હા…હા… બરોબર રેખાવાળી, હા એ તો જોયું જ હશે. આ એ બીજું કશું નથી પણ ‘મૃચ્છકટિકમ્’ નાટક પરથી બનેલી ફિલ્મ છે. બ્રાહ્મણ યુવાન ચારુદત્ત અને વરાંગના વસંતસેના વચ્ચે પાંગરેલા લવની રોમેન્ટિક કહાની જોવા મળે છે. ચારુદત્ત આમ તો પત્નીવાળો પુત્રવાળો છે. પણ તેને અચાનક જ વસંતસેના મળી જાય છે અને નગરવધુ સાથે તેને પ્રેમ થઈ જાય છે. બન્ને વચ્ચે લવમેકિંગ સીન્સ આવે છે પણ જુદું જ દર્શન છે બન્નેની જરૂરિયાત બન્નેને પ્રેમ સુધી લઈ જાય છે. જેને કશું લેવું નથી માત્ર આપવું છે, જેની કશી ડિમાંડ નથી તેવી પ્રેમિકા તરીકે વસંતસેનાનું આલેખન થયું છે. જાણવા જેવી વાત તો એ છે કે એક સ્ત્રી પ્રેમિકા થઈને એટલું કરે છે કે બરબાદ થયેલા ચારુદત્તની ગાડી ફરી પાટે ચઢાવવા મદદ કરે છે. આકર્ષણ અને પ્રેમ વચ્ચેની ભેદરેખા તોડીને રચાયેલી યુનિક લવસ્ટોરી જબરદસ્ત છે.
સૌંદરનંદ’

અશ્વઘોષ દ્વારા લખાયેલી કૃતિમાં સિદ્ધાર્થને જોઈને એક્સાઈટેડ થતી કપિલવસ્તુની સુંદરીઓનું વર્ણન કરવામાં આવે છે. બુદ્ધના નાના ભાઈ નન્દનું ચરિત લખ્યું છે. હકીકતે તો આ ગ્રંથ બૌદ્ધ ધર્મના સિદ્ધાંતને જનસામાન્ય સુધી પહોંચાડવા માટે લખવામાં આવ્યો છે. પણ નન્દ અનેક દાસીઓ વચ્ચે પડેલો હોય છે. અનેક રાણીઓ તેની સેવાઓ કરે છે. ત્યારે રચાતા રોમેન્ટિક દ્રશ્યો અને સ્ત્રીઓ વીશેની વાસ્તવીક ધરાતલ પર થતી વાતો તમને સૌંદર્યશાસ્ત્ર સમજાવે છે. હળવાશથી લવ મેકિંગની રોયલ રીત અહીં તમે જોઈ શકો છો. સ્ત્રીની કોમળતા અંગે સારો પ્રકાશ છે.

આ અને આવું તો કેટલુંય સંસ્કૃત સાહિત્યમાં પડ્યું છે બસ, ફિલ્મ અને વર્ચ્યુઅલ ઇન્તિમેટેડ સીન માંથી બહાર આવી પુસ્તકો સુધી જાઓ તો એ આજના દિવસે પ્રેમની અને સરસ્વતીની પૂજા જ છે!

– આનંદ

Posted in આંખના ઈશારે.... | 2 Comments